کلات، شهر مُحاط با تپه ماهورها و کوه‌های هزارمسجد

کلات زیبا، سبز و دوست داشتنی، شهر نادر است. کوه‌هایی که کلات را احاطه کرده‌اند، آب و هوای دلکش و آب گوارای قره‌سو سبب شد که نادر کشورگشا پس از اینکه به حکومت رسید و دست مزاحمان و مهاجمان را از خاک ایران کوتاه کرد دستور دهد در کلات کاخی برای او بسازند که به درخشندگی خورشید باشد. حالا پس از گذشت سیصد سال کاخ او همچنان می‌درخشد.

نادر سال‌های عمرش را در همین کاخ به سر برد. او گنجینه‌اش را در همین کاخ پنهان کرد. آیات روی دیوارۀ زیرزمین کاخ، این تصور را ایجاد کرده که شاید نادر می‌خواسته همین کاخ آرامگاهش باشد.

کلات – عکس از مرضیه حسینی

موقعیت جغرافیایی کلات

کلات در لغت به معنی آبادی و زیستگاه بر فراز کوه است. کلات یا دژ نادر در شمال شرقی استان خراسان رضوی واقع است. شمالش را تپه ماهورها و جنوبش را کوه‌های هزارمسجد، شرقش را سرخس و غربش را درگز احاطه کرده است.

کلات شهری است که در قیاس با سرزمین پهناور ایران زمین، یک وجب خاک بیشتر نیست. اما کوه، رود، دشت، دره، باغ، شالیزار را با هم دارد. کرد، ترک، فارس، معماری ایران، هنر هندوستان، اسطوره، تاریخ؛ همه را با هم در خود جای داده است.

کلات – عکس از مرضیه حسینی

فردوسی حکیم در وصف این شهر بی نظیر می‌گوید:
همان به که سوی کلات و چرم/ برانیم و منزل کنیم از میم
چپ و راست آباد و آب روان / بیابان چه جوییم و رنج روان

کلات دژ نفوذناپذیر

این یک وجب از خاک پاک ایران، دژی نفوذ ناپذیر است. این دژ در مقابل تیمور گورکانی ایستادگی کرد. تیمور ۱۴ بار به کلات زیبا لشگر کشید و حمله کرد و هر ۱۴ بار ناکام ماند. کلات خزانه و قلعۀ امنی است که نادرشاه افشار خزاین به غنیمت آورده از هند را درونش پنهان ساخت. نادر مردی دانا، مقتدر و آگاه بود. او می‌دانست که کلات زیبا، امنیت او، خانواده‌اش و گنجینه‌اش را تأمین و تضمین می‌کند.

کاخ خورشید

کاخ خورشید - کلات نادری - مشهد
کاخ خورشید – عکس از سینا

خانۀ امنی که در کلات به دستور نادر بنا شد، کاخ خورشید نام دارد. این خانۀ امن مهم‌ترین جاذبۀ گردشگری و تاریخی کلات محسوب می‌شود. البته این بنای تاریخی بی اندازه ارزشمند است. باید اضافه کنم که ساخت بنا هنوز نیمه‌تمام بود که نادر در آن زندگی می‌کرد. حتی پس از درگذشت او نیز، نیمه تمام رها شد.

کاخ خورشید یک اثر ملی

کاخ خورشید در سال ۱۳۱۸ به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسید. این بنا سه طبقه دارد. ساخت آن توسط اسرای هندی با تلفیقی از معماری ایرانی و هندی صورت گرفته است. اسرای هندی روی دیوارهای کاخ خورشید موز و آناناس کنده کاری کرده‌اند.

تدبیر و اقتدار نادرشاه افشار

نادر از هندوستان فقط به غنائم و زر و سیم قناعت نکرد. او معماران هندی را به اسیری گرفت. از دانش آن‌ها برای آبادی ایران استفاده کرد. جنگ به هیچ عنوان اتفاق خوبی نیست. لشگرکشی به هر خاک و دیاری نکوهیده است. به اسیری گرفتن هم افتخاری ندارد. اما همین که این مرد مقتدر در دوران خود به فکر سازندگی بوده است قابل تقدیر است. در ضمن فراموش نکنیم که دوران نادر به فردی مقتدر نیاز داشت. اقتدار نادر سبب شد تا باری دیگر ایران رنگ خوشی و آرامش را ببیند.

مسجد کلات نادری عکس از داخل کاخ خورشید گرفته شده است.
مسجد کلات نادری – عکس از ابراهیم براز

بند نادری

از دیگر آثار دیدنی کلات، بند نادری است. بند نادری ۷۰ متر ارتفاع دارد. طبق شواهد موجود ممکن است در دوره ایلخانان مغول از سنگ و آجر و ساروج ساخته شده باشد. چنگیز مغول سال ۶۶۰ ه‍.ق‌ به ایران حمله کرد. دورۀ مغول سده‌های هفتم و هشتم را دربرمی‌گیرد.
کلات – عکس از مرضیه حسینی

نهر قره‌سو

جاذبۀ دیگر کلات، یک رشته لوله سنگی است. این لوله‌های سنگی آب شیرین نهر قره‌سو را به کلات می‌رسانده است. از کاخ خورشید تا نهر قره‌سو ۱۲ کیلومتر فاصله است. حالا جز تکه‌هایی از این لوله‌ها باقی نیست. آب قره‌سو در گوارائی و شیرینی زبان‌زد خاص و عام است. نادرِ باهوش و ذکاوت، آب قره‌سو را به کاخ خورشید و شهر روانه کرده بود. او، خانواده‌اش، مردم شهر از این آب گوارا می‌نوشیدند.

قلعه فرود

اثر دیگر، قلعه فرود شاهنامه است. فرود پسر سیاوش و برادر کیخسرو است. فرود به دست طوس کشته شد. این قلعه در روستای گرو در یک کیلومتری شمال غربی کلات قرار دارد. عمر این قلعه به دوره پیش از اسلام می‌رسد.

کلات – عکس از مرضیه حسینی

دیگر دیدنی‌های کلات

از دیگر دیدنی‌های کلات باید مسجد کبود و منطقه اورتکند یا بهشت گمشده را نام برد. راه کلات از شمال مشهد آغاز می‌شود. پس از عبور از روستای پاژ ( زادگاه فردوسی)  ۱۴۵ کیلومتر آن سو‌تر به کلات می‌رسد. پس از کلات، زمینی نیست که از خاکش عطر ایران به مشام برسد. کلات مرز میان ایران و ترکمنستان است.

سفر به کلات

اگر روزی روزگار تصمیم گرفتید به کلات سفر کنید بهتر است نکته‌ای را بدانید. زمان مناسب برای این سفر اردیبهشت ماه است. پس بهتر است امروز و فردا نکنید. همین حالا برای سفر به کلات آماده شوید. اگر به کلات سفر کردید از مناطق عشایری هم دیدن کنید. محصولات لبنی طبیعی هم بخرید. میزبون، ضامن آسایش شما، در کلات نیز همراه شما خواهد بود. شما می‌توانید با اجاره سوئیت در کلات یا اجاره ویلا در کلات چند روز را به راحتی در کلات بگذرانید.

 

ساسنگ، بهشت گمشده

وقتی سخن از مناظر زیبا و ر‌وٰیایی می‌شود، در ذهن هر کدام از ما تصویر یک شهر یا روستایی که به آن سفر کرده‌ایم، تداعی می‌گردد. بعضی از ما تعداد سفرهایمان آنقدر زیاد است که می‌توانیم به راحتی اسم چند منطقه را به زبان بیاوریم و بعضی دیگر هم انقدر کم سفر کرده‌ایم که فقط یک نام در ذهنمان نقش می‌بندد.

میزبون در این مطلب می‌خواهد به شما بهشت گمشده‌ٔ جنگل‌های هیرکانی را معرفی کند. جایی که می‌تواند برای گردشگرانِ همیشه در سفر، تجربه‌ای جدید و برای کسانی که کمتر سفر می‌کنند، آغاز فصلی نو در زندگی و سفرهایشان باشد.

آشنایی با روستای ساسنگ

ساسنگ، روستایی در قسمتی از بلندای جنگل‌های هیرکانی (ارتفاع ۹۰۰متری از سطح دریا) است. در بین تمام زیبایی‌های استان گلستان، ساسنگ حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. روستایی با قدمتی چند صد ساله که اهالی آن اصالت، سادگی و مهربانی خویش را همچنان حفظ کرده‌اند. آثاری از قزلباش‌ها که در دوران صفویه زندگی می‌کردند در این روستا وجود دارد. ساسنگی‌ها از دو طایفه مصطفی‌لو و قول هستند.

این روستای ییلاقی در ۲۲ کیلومتری شهرستان مینودشت واقع شده است. بافت روستا سنتی است و هنوز پای بسیاری از امکانات و زندگی شهری به آن باز نشده. همین نکته بسیار مهم، جذابیتش را برای شهرنشینان دوچندان کرده است.

جمعیت روستا حدود ۲۶۰ نفر است. اهالی ساسنگ به شغل دامپروری، تولید محصولات دامی، زعفران، عسل و صنایع دستی مختلف از جمله پرورش پیله ابریشم و ابریشم‌بافی مشغولند.

زندگی در روستای ساسنگ
زندگی در روستای ساسنگ

اگر در ساسنگ اقامت داشته باشیم، دسترسی به چند مکان گردشگری برایمان مقدور خواهد بود. این روستا با گرگان حدود ۱۰۰ کیلومتر فاصله دارد. همچنین از ساسنگ تا پارک ملی گلستان که یکی از زیباترین پارک‌های کشورمان می‌باشد، لازم است فقط ۶۰ کیلومتر راه طی کنیم.

با پیمودن ۳۵ کیلومتر مسافت، می‌توانیم به گنبد کاووس که بنای تاریخی قابوس‌بن‌وشمگیر در آن واقع شده، سفر کنیم.

ساسنگ با گورستان تاریخی و عجیب خالد نبی نیز تنها ۸۰ کیلومتر فاصله دارد.

راهنمای سفر به ساسنگ

در هر فصلی از سال که به ساسنگ سفر کنید، زیبایی‌های منحصربه‌فردش شما را محصور می‌کند.

وقتی وارد جاده پر پیچ و خم ساسنگ می‌شوید، از همان ابتدای جاده محو طنازی‌های بی‌مثالش خواهید شد. اما هرگز تصور نمی‌کنید چه مناظری در انتظار نوازش چشم‌هایتان است!

جاده منتهی به روستای ساسنگ
جاده منتهی به روستای ساسنگ

هنگامی که جاده به انتها می‌رسد، یعنی به روستای ساسنگ رسیده‌اید. بعد از ساسنگ دیگر نه جاده‌ای هست، نه روستایی. شما در بلندترین نقطه این منطقه هستید!

در قسمت ورودی روستا می‌توانید به راحتی تابلوی راهنما به سمت اقامتگاه بوم‌گردی ساسنگ را مشاهده کنید. این اقامتگاه در بهترین نقطه روستا بنا شده تا مناظر جنگلی برای گردشگران به خوبی نمایان باشند.

جنگل‌های اطراف ساسنگ معروف به جنگل‌های هیرکانی است. پوشش گیاهی این جنگل‌ها درختان پهن برگ انجیری‌اند که در فصل پاییز به دلیل تنوع رنگی زیاد، زیباترین مناظر پاییزی را به نمایش می‌گذارند. آبشارهای پر آب و زیبایی در دل جنگل‌های هیرکانی قرار گرفته‌اند. اطراف ساسنگ دو آبشار با ارتفاع ۱۵ متر وجود دارد که به آبشارهای ساسنگ معروفند. فاصله این آبشارها تا روستا حدود نیم ساعت پیاده‌روی است.

آبشار ساسنگ
آبشار ساسنگ

اگر سفرتان در فصل پاییز و زمستان است، باید تجهیزات لازم برای عبور از جنگل را داشته باشید. زیرا مسیر گل‌آلود است و باید برای عبور از بلندی‌ها و سراشیبی‌های راه آمادگی لازم را داشت.

در راه عبور از جنگل، درخت میوه‌های کندوس و تمشک به وفور مشاهده می‌شود. محلی‌ها از میوه‌های این دو درخت مربا و ترشی درست می‌کنند.

در دل جنگل‌های ساسنگ
در دل جنگل‌های ساسنگ

دو آبشار ساسنگ به فاصله کمی از هم قرار گرفته‌اند. برای عبور از رودخانه و رسیدن به یکی از آبشارها از کنار تخته سنگ‌های بزرگی عبور می‌کنید که خاص و بسیار زیبا هستند. در گذشته از این سنگ‌ها در ساخت بخش‌هایی از خانه‌های کاهگلی روستا استفاده می‌شده است. شاید به همین دلیل است که اسم اینجا را ساسنگ گذاشته‌اند. یعنی مانند سنگ!

اگر صبح ساسنگ را در پاییز و یا هوای بارانی تجربه کنید، وقتی از خواب بیدار می‌شوید در کنار ابرها قرار دارید. در بهار  آغاز صبحتان با نسیم هوای کوهستانی و جنگلی همراه است.

تجربه یک صبحانه محلی در ساسنگ
صبح پاییزی در ساسنگ

عده‌ای از گردشگران زمستان را به ساسنگ می‌‌آیند تا از دیدن جنگلی با درختان سفیدپوش و رقص برف در فضایی نزدیک به آسمان، محروم نمانند.

بدون شک برای تجربه کردن این روستا یک روز زمان بسیار کمی است. شما باید فرصت کنید تا صبحانه از شیر وکره و پنیر و تخم مرغ محلی، و ناهار و شام را از دستپخت بسیار خوب زنان روستا بچشید تا لذت زندگی روستایی زیر دندان‌هایتان برود.

شب و سکوت مطلق روستا، که گهگاه با صدای حیوانات محلی شکسته می‌شود تجربه‌ای بی‌نظیر است.

خود را آماده کنید تا چند روز زندگی روستایی را تجربه کنید و دل به ساسنگ بزنید.

اقامتگاه ساسنگ
اقامتگاه ساسنگ