کوچۀ قهر و آشتی در سه شهر: شیراز، یزد و بوشهر

قهر و آشتی، نام کوچه‌ای است در شیراز که باریکی عرض آن و بلندای دیوار کاه‌گلی آن، رویارویی آدم‌ها را ناگزیر می‌کند. یعنی آدم‌هایی که از این کوچه می‌گذرند چاره‌ای ندارند جز اینکه با آنکه از روبه‌رو می‌آید رخ به رخ شوند. اینچنین هر کدورتی در میان باشد از بین خواهد رفت. شاید چون این طوری آدم‌های قهر مجبور می‌شوند به عمق نگاه هم توجه کنند و ببینند که همچنان برق محبت در چشمان رقیب می‌درخشد.

قرآن مجید، تفرقه را نوعی عذاب الهی می‏داند. البته که تفرقه بلای خانمان سوز است. از طرفی، ایجاد وحدت و الفت بین قلب‏ها را یکی از الطاف الهی می‏داند. حضرت علی (ع) دربارۀ موافقت و همدلی می‌فرمایند: بر شماست پیوستن و موافقت و دوستی كردن و بپرهیزید از بریدن و ترك كردن و قهر کردن از همدیگر.

کوچۀ قدیمی قهر و آشتی بیان‌گر صمیمیت و گرمای محبت گذشتگان است. این کوچه از مردمی حکایت دارد که دور از تکلّف با صداقت، صمیمیت و محبت در کنار هم زندگی می‌کردند و البته برای عبور و مرور مجبور بودند از کوچه‌های کاه‌گلی عبور کنند و وقتی در این کوچه‌ها خواسته یا ناخواسته با هم روبه‌رو می‌شدند اگر چنانچه کدورتی بود زائل می‌شد و از بین می‌رفت.

اما شاید افزایش محبت و دوستی تنها دلیل بنای چنین کوچه‌ای نبوده باشد. البته شاید هم باشد. مسأله اینجاست که کوچۀ قهر و آشتی با این مشخصات تنها منسوب به شیراز نیست. شهرهایی از جمله بوشهر و یزد نیز حائز چنین کوچه‌ای هستند.

کوچه قهر و آشتی و بادگیرهای یزد
کوچه قهر و آشتی و بادگیرهای یزد

شیراز، بوشهر و یزد، هر سه شهر گرم هستند و تقریباً آب و هوای مشابهی دارند. این امر باعث می‌شود فلسفۀ دیگری برای بنای چنین کوچه‌ای مطرح گردد. گفته شده است که این کوچه‌ها به این شکل طراحی و ساخته شده‌اند که خنکای نسیم را به سمت خانه‌ها هدایت کنند و از گرمای بیش از حد بکاهند. شاید بلند بودن دیوارها به دلیل ایجاد سایه در کوچه باشد. دیگر اینکه دیوارها کاه‌گلی هستند. احتمالاً جنس دیوار یعنی کاه‌گلی بودن آن در برابر دمای هوا عایق بوده است.

کوچۀ قهر و آشتی در شیراز

کوچه قهر و آشتی در شیراز
کوچه قهر و آشتی در شیراز

اگر دوست دارید کوچۀ قهر و آشتی شیراز را تجربه کنید که توصیه می‌شود حتماً به این امر مبادرت کنید بعد از ورود به شیراز و اندکی استراحت به خیابان آستانه بروید، روبه‌روی ساختمان شهرداری بافت تاریخی، کوچه‌ای به نام بازارچۀ حاج اصغر می‌بینید که مغازه‌های قدیمی تنباکوفروشی نشانۀ آن است. از این مغازه‌های قدیمی عبور کنید، بعد در سمت راست خود کوچۀ صابونی‌ها را می‌بینید. وارد کوچۀ صابونی‌ها شوید. این کوچه را رد کنید به کوچۀ قهر و آشتی خواهید رسید. اگر دوست دارید قهری را پایان دهید کافیست فرد مورد نظر را با هر تدبیری شده است به این کوچه بکشانید. شک نکنید که قهر به آشتی خواهد انجامید. برای این کار خیر تعلل نکنید همین الان با اجاره سوئیت مبله شیراز رفتن خود را قطعی کنید.

کوچۀ قهر و آشتی در یزد

کوچه قهر و آشتی در یزد
کوچه قهر و آشتی در یزد

همان طور که گفته شد در یزد نیز چنین کوچه‌ای وجود دارد. البته این کوچه در یزد با کوچۀ شیرازی متفاوت است. کوچه‌های آشتی‌کنان یزد مثل هزارتو به هم راه دارند و به هم پیچ می‌خورند. این پیچ خوردگی در دل کوچه‌ها به قدری تکرار شده است که یک شبکۀ بزرگ از کوچه‌های متصل به هم را ساخته است. اگر دوست دارید از این کوچه‌های پیچ در پیچ عبور کنید به یزد سفر کنید، با اجاره سوئیت در یزد استراحت کنید و خستگی سفر را از خود دور کنید. بعد به محلۀ فهادان یزد بروید و در این هزارتوی کاه‌گلی قدم بزنید. وقتی در حال قدم‌زدن در این کوچه بودید میزبون را یاد کنید و به این سؤال پاسخ دهید: آیا کاه‌گلی و تو در تو بودن کوچه‌ها سبب خنکی دلنشین کوچه نشده است؟

کوچۀ قهر و آشتی در بوشهر

یکی دیگر از شهرهایی که کوچۀ قهر و آشتی دارند بوشهر است. بوشهر نیز هم‌چون یزد و شیراز آب و هوای گرمی دارد. به علاوه بوشهر به خلیج فارس نزدیک است. پس با این احتساب کوچۀ قهر و آشتی در بوشهر خنکای نسیم ساحل را به سمت خانه‌های شهر هدایت می‌کند. اگر دوست دارید می‌توانید مراسم آشتی‌کنان را در بوشهر برگزار کنید. هیچ محدودیتی برای چنین تصمیمی وجود ندارد. برای آسایش و راحتی بیشتر توصیه می‌کنم پیش از حرکت، با اجاره سوئیت ساحلی در بوشهر آرامش خاطر خودتان را تضمین کنید. در طول سفر هم فقط به چیزهای خوب فکر کنید.

فراموش نکنید، هر شهری را که برای تفرّج یا آشتی‌کنان انتخاب کنید میزبون با شما خواهد بود. میزبون شما را تنها نخواهد گذاشت. به میزبون اعتماد کنید.

ملاصدرا؛ صدرالدین محمد بن ابراهیم قوام شیرازی

ملاصدرا، صدرالمتألهین، صدرالدین محمد بن ابراهیم قوام شیرازی، در سدۀ دهم و یازدهم هجری قمری می‌زیست. او متأله و فیلسوف شیعۀ ایرانی و بنیان‌گذار حکمت متعالیه است. این فیلسوف شیعۀ بزرگ در ظهر روز نهم جمادی الاولی سال ۹۸۰ قمری دیده به جهان گشود و در سال ۱۰۴۵ بدرود حیات گفت.

کودکی و نوجوانی

ملاصدرا زادۀ شیراز است. او در محلۀ قوام شیراز به دنیا آمد. ابراهیم قوام، پدر ملاصدرا، محمد کوچک را نزد ملا احمد برد. محمد طی دو سال در مکتب‌خانۀ ملا احمد خواندن و نوشتن و قرائت قرآن را آموخت. بعد از آن یک معلم خانگی به نام ملا عبدالرزاق ابرقویی مسئولیت آموزش صرف و نحو به محمد را بر عهده گرفت.

البته زندگی محمد نیز مثل جوی آب روان همیشه به آرامی و با آسودگی در جریان نبود. بلکه سنگلاخ‌ها و خار و خاشاک بر سر راه تحصیل او قرار گرفتند و در جریان آموزش او وقفه انداختند. یکی از این موانع، فوت ملا عبدالرزاق ابرقویی بود. مانع دیگر فوت شاه تهماسب یکم صفوی بود. پس از وفات شاه تهماسب، ایران و از جمله شیراز ناامن شد. ناامنی سبب شد ابراهیم قوام، از بیم جان از شیراز هجرت کند و خانواده‌اش را به امیرنشین‌های جنوب خلیج فارس ببرد.

پس از روی کار آمدن شاه عباس اول و امنیت یافتن شیراز ابراهیم قوام و خانواده‌اش به شیراز برگشتند. محمد که در این زمان نوجوان بود بنا بر خواست پدرش به بصره رفت و در حجرۀ یوسف بیضاوی که یک بازرگان شیرازی بود مشغول به کار شد. فقط سه ماه از رفتن محمد به بصره گذشته بود که، ابراهیم قوام به دیار باقی شتافت. فوت پدر سومین مرگی بود که سرنوشت محمد را تحت تأثیر قرار می‌داد. محمد به شیراز برگشت و حجره‌های بازرگانی و مسئولیت پدر را بر عهده گرفت.

ملاصدرا؛ قزوین و اصفهان

محمد نوجوانی و جوانی‌اش را در قزون سپری کرد. قزوین در آن زمان پایتخت ایران بود. او در مدرسۀ التفاتیه در قزوین حجره داشت. هم‌اکنون نیز حجرۀ او در قزوین پابرجاست. طلبه‌ها و گردشگران برای بازدید از حجره به قزوین سفر می‌کنند. شما هم اگر مایل باشید می‌توانید با اجاره سوئیت در قزوین، به این شهر سفر کنید و در ضمن سفر از حجرۀ ملاصدرا نیز دیدن کنید. سنگ‌بنای پیشرفت علمی محمد قزوین و مدرسۀ التفاتیه و همین حجره بود.

مدرسۀ التفاتیه در قزوین
مدرسۀ التفاتیه در قزوین

او در همین شهر و همین مدرسه با شیخ بهایی و میرداماد آشنا شد و بعد از انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان او نیز همراه با دیگران به اصفهان رفت.

مدرسه صدر خواجو
مدرسه صدر خواجو در اصفهان

در اصفهان در مدرسۀ خواجو از محضر درس استادان بزرگ، شیخ بهایی و میرداماد و میرفندرسکی بهره‌مند شد. خوشبختانه امکان دیدار از مدرسۀ خواجو وجود دارد. برای دیدار از این مدرسه می‌توانید به اصفهان سفر کنید و ضمن تفرج نصف جهان، ردّپای ملای شیرازی را نیز دنبال کنید. برای سفر به اصفهان می‌توانید اجاره منزل مبله در اصفهان را انتخاب و امتحان کنید.

کهک قم

محمد، درجۀ اجتهاد را کسب کرد و به تدریس در مدرسۀ خواجو پرداخت. از این پس به نظر می‌رسد لازم است که این استاد فقید را ملاصدرا خطاب کنیم و نه محمد.

نظریات ملای شیرازی در برخی مسائل فقهی با نظرات سایر دانشمندان قشری اصفهان متفاوت بود. همین تفاوت و اختلاف نظر سبب شد او را به بدعت‌گذاری متهم کنند و خواهان اخراج او از مدرسه و تبعید او گردند.

خانه ملاصدرا کهک قم
خانه ملاصدرا در کهک قم

این چنین بود که ملای شیرازی تبعید شد و از راه مورچه خورت به کهک قم رفت. امروزه خانۀ ملاصدرا در کهک قم پذیرای گردشگران است. شما می‌توانید با اجاره سوئیت در قم به این شهر زیارتی سیاحتی سفر کنید و در ضمن آن، خانۀ ملای شیرازی را ببینید.

خانه ملاصدرا در کهک قم
خانه ملاصدرا در کهک قم
خانه ملاصدرا در کهک قم
خانه ملاصدرا در کهک قم

ملاصدرا در تمام حوزه‌ها مرتد شناخته شده بود. همه او را می‌راندند. او ۵ یا ۷ سال در کهک قم و در تبعید زندگی کرد. اما هرگز تدریس و پژوهش را رها نکرد. او این مدت را صرف ریاضت و عبادت کرد و مدتی از عمر خود را هم در قم سپری کرد.

شیراز

در تاریخ همیشه حاکمان علم دوست بوده‌اند و آثار بزرگی که از خود بر جای گذاشته‌اند باقی مانده است. از جملۀ این حاکمان بزرگ و علم دوست الله وردی خان است. الله وردی خان که حاکم ایالت فارس بود هنگام ساخت مدرسۀ خان در شیراز، ملاصدرا را که توسط علمای اصفهان تکفیر و در کهک قم تبعید شده بود به شیراز دعوت کرد. او در نامه‌ای به ملاصدرا نوشت:

من نمی‌توانم به کهک بیایم تا بتوانم از محضر درس شما استفاده کنم و به همین جهت در شیراز بنای مدرسه‌ای را برای شما شروع کرده‌ام و همین که تمام شد اطلاع می‌دهم که بیایید و در این مدرسه تدریس کنید.

الله‌وردی خان در وقف نامه مدرسه به تصریح بیان کرده است که اختیار تدریس را تام و تمام به ملاصدرا واگذار می‌کنم تا هر درسی را که می‌خواهد در برنامه دروس مدرسه قرار دهد.

یکی دیگر از شهرهایی که ردّپای ملای شیرازی را حفظ کرده است شیراز زیباست. با اجاره سوئیت کوچک در شیراز نیز می‌توانید از مدرسه‌ای که پس از تبعید چند ساله به این ملای بزرگ واگذار شد دیدن کنید.

ردّپای ملاصدرا

همان طور که ذکر شد. ملای شیراز، زندگی پر فراز و نشیبی داشته است. صد البته آثار بزرگی هم بر جای گذاشته است. دنبال کردن ردّپای این فیلسوف بزرگ بسیار ارزنده و آموزنده است. ملای بزرگ شیراز؛ قزوین، اصفهان و قم را زیسته است. هر زمان به هرکدام از این شهرها سفر کردید ردّپای ملای شیرازی را فراموش نکنید. خانه و مدرسه‌اش را ببینید. در هر ۴ شهر، میزبون، میزبان شما بزرگواران است.

جزیرۀ کیش؛ مرکز توریستی گردشگری بین‌المللی

جزیره کیش، جزیره‌ای از جزایر خلیج فارس است. این جزیره بخشی از شهرستان بندر لنگه در استان هرمزگان است. این جزیرۀ بیضی شکل که در گذشته به نام قیس شهرت داشت در ۱۲ کیلومتری شیبکوه واقع شده است.

جزیره کیش از شمال به ایران، از شرق به تنگۀ هرمز، از جنوب به کشور امارات متحدۀ عربی و از غرب به کشورهای بحرین و عربستان پیوسته است. در واقع این جزیرۀ زیبا با سه کشور عربی هم‌جوار است. هر ساله به‌ طور میانگین، بیش از یک میلیون و ۷۰۰ هزار گردشگر به این جزیره سفر می‌کنند.

پیشینۀ تاریخی

ساحل کیش

بر اساس آنچه از منابع به دست آمده است. قدمت این جزیره به زمان هخامنشیان می‌رسد. یعنی این جزیره علاوه بر زیبایی و جاذبه‌های بسیار، تاریخ را درنوردیده و دوران هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان را درک کرده است. در تمام این دوران کیش جزئی از خاک پاک ایران عزیز بوده است.

با ورود و گسترش اسلام، کیش نیز همچون بخش‌های دیگر خاک ایران به تصرف اعراب در آمد. این وضع تا سال ۲۴۹ ه‍.ق، یعنی تا زمان خلفای اموی، ادامه یافت. تا اینکه یکی از ایرانیان اهل ری بر علیه خلیفۀ اموی قیام کرد و تمامی جزایر خلیج فارس و بحرین، ازجمله کیش را از تصرف امویان خالی کرد.

این جزیرۀ زیبای پر حادثۀ پر ماجرا، از جمله مناطقی است که تحت حاکمیت ایرانیان قرار داشته و حکومت‌های آل بویه، سلجوقیان، اتابکان فارس، ملوک هرمز، آل مظفر و تیموریان را تجربه کرده است.

در دورۀ سلجوقیان این جزیره به بزرگ‌ترین مرکز تجاری خلیج فارس تبدیل شد. هم‌زمان با رشد تجاری جزیره کیش بود که قیاصره به قدرت رسیدند. قیاصره ابتدا بسیار فقیر بودند و به دزدی دریایی می‌پرداختند و از همین راه پایه‌های اقتصادی حکومت خود را مستحکم کردند.

دوران طلایی این جزیرۀ زیبا سال‌های سال ادامه یافت. البته از هجوم بیگانگان در امان نبود. این جزیره نیز هم‌چون سایر جزایر استان هرمزگان و خلیج فارس به تصرف پرتغالی‌ها در آمد و بعد به دست امام قلی خان از تصرف پرتغالی‌ها آزاد شد.

رونق تجاری کیش تا سال‌های آغازین حکومت محمدرضا پهلوی بر قرار بود. تا اینکه مرواریدهای ژاپنی به بازار ایران راه یافتند. تا آن زمان کیش مرکز صید ماهی و مرکز تجارت مروارید خلیج فارس بود؛ و همین صید ماهی و تجارت مروارید سبب رونق اقتصادی جزیره شده بود. اما مرواریدهای ژاپنی بزرگ‌ترین عامل رونق را از این جزیره دریغ کرد. این چنین بود که کیش رونق تجاری و اهمیت صدها سالۀ خود را از دست داد.

ساحل نقره‌ای کیش
ساحل نقره‌ای کیش

تا اینکه در سال ۱۳۴۹ زیبایی‌های طبیعی این جزیره، یعنی سواحل زیبای مرجانی و آب‌های زلال اطراف آن، مورد توجه ایرانیان و آمریکایی‌ها قرار گرفت. از آن به بعد کیش عنوان مرکز توریستی بین‌المللی را به خود اختصاص داد.

ساحل نقره‌ای کیش و آب زلال آن
ساحل نقره‌ای کیش و آب زلال آن

رفته رفته به دستور محمدرضا شاه سازه‌های مدرن با امکانات عالی در این جزیرۀ پر ماجرا ساخته شد. هتل، فرودگاه، نمایشگاه بین‌المللی، کازینو، اقامتگاه‌های خاص؛ همه از مواردی هستند که در آن دوران در کیش ساخته شد.

سازه‌های کیش

گفتنی است که، جزیره کیش در سال ۱۳۶۱ به عنوان نخستین منطقه آزاد اقتصادی کشور انتخاب شد و امروزه اقتصاد کیش برپایه گردشگری و تجارت استوار است.

آب و هوای مطبوع و مطلوب جزیره کیش

یکی از مهم‌ترین عواملی که سبب شد این جزیرۀ پرجاذبه به عنوان یک مرکز توریستی گردشگری برگزیده شود آب و هوای مطبوع آن بود. باید اضافه کنم که خانوادۀ سلطنتی برای تفریح و تفرّج به خصوص در فصل زمستان کیش را انتخاب می‌کردند و روزهای سرد زمستانی را در گرمای لذت‌بخش کیش سپری می‌کردند.

جاده - کیش

چون آب و هوای این جزیره گرم و مرطوب است و میانگین دمای سالانۀ آن ۲۶/۶ درجه سانتیگراد می‌باشد. آب و هوای جزیره تحت تأثیر توده‌های مختلف هوای شمال غربی و جنوبی قرار دارد، به طور کلی این جزیره خشک و کم باران است. بارندگی بیشتر به صورت رگبار، زودگذر است و همان بارش اندک نیز در ماه‌های زمستان اتفاق می‌افتد.

سفر به جزیرۀ پر خاطرۀ کیش

مکانی که از پس تاریخ زیسته است و فراز و فرودهای بسیاری را تجربه کرده است خاطرات بی‌شماری برای بازگویی خواهد داشت. درست مثل آدم‌هایی که در زندگی اوج و حضیض‌های بسیاری را گذرانده باشند؛ وقتی پای حرف دل‌شان می‌نشینید خاطرات زیادی برای گفتن دارند. جزیره کیش هم شبیه چنین آدم‌هایی است. از دوران مختلف تاریخ حرف‌های بسیاری برای گفتن دارد. اما امروزه آنچه بیشتر کیش را برجسته می‌کند تفریحات و امکانات بی‌نظیر این جزیرۀ بیضی شکل است که قلب‌ها و قدم‌ها را به خود می‌خواند و همۀ آدم‌ها، با هر نوع سلیقه و تفکری را به خود جذب می‌کند.

تفریحات منحصر به فرد کیش
تفریحات منحصر به فرد کیش

برای سفر به جزیره کیش نگران اقامتگاه نباشید. تا میزبون را دارید، غم ندارید. کافیست به سایت میزبون سر بزنید. بعد با توجه به شرایط و سلایق و علایق خود می‌توانید اجاره سوئیت در کیش یا اجاره خانه در کیش یا اجاره سوئیت ساحلی در کیش ارزان یا اصلاً اجاره خانه محلی در کیش را انتخاب کنید. میزبون بهترین سفرها را برای شما آرزو دارد.

نصف جهان، شهر شیخ بهایی، اصفهان باشکوه

نصف جهان، اصفهان، از شهرهای مهم ایران محسوب می‌شود. اهمیت این شهر تا به جایی می‌رسد که روز خاصی را به آن اختصاص داده‌اند. بهمن ماه سال ۱۳۸۳ برای اولین بار پیشنهاد گزینش روز اصفهان از سوی شاهین سپنتا مطرح شد.

البته در تعیین این روز خاص، برای این شهر دل‌نواز، اختلافاتی هم وجود دارد. شهرداری اصفهان می‌گوید سوم اردیبهشت ماه مناسب است در حالی که اصفهان شناسان می‌گویند یکم آذر روز مناسبی است. هر کدام هم دلایل خاص خودشان را دارند.

اصفهان شناسان

اصفهان شناسان می‌گویند: نگارۀ تاریخی منقوش بر کاشی‌کاری‌های سر در قیصریه اصفهان با اقتباس از صورت فلکی برج قوس (آذر ماه) طراحی شده است. به علاوه، از شواهد پیداست که زایچۀ شهر اصفهان در آذر ماه یا همان برج قوس است.

قوس، نماد اصفهان
قوس، نماد اصفهان

شهرداری اصفهان

شهرداری اصفهان روز ولادت شیخ بهایی، یعنی سوم اردیبهشت ماه را برای اختصاص یافتن به روز اصفهان تعیین کرده است. بر این اساس یک هفته، یعنی از سوم اردیبهشت تا نهم اردیبهشت به نام اصفهان و هفتۀ نکوداشت اصفهان تخصیص یافته است.

ایدان - ارگ شیخ بهایی در نجف آباد اصفهان
ایدان – ارگ شیخ بهایی در نجف آباد اصفهان

جشن به رنگ اصفهان

حاصل تلاش اصفهان شناسان و شهرداری اصفهان مراسم نکوداشتی است که هر ساله در نصف جهان برگزار می‌شود. در این مراسم باشکوه، نمایش‌های تاریخی، مسابقات ورزشی، رونمایی از آخرین انتشارات در حوزۀ اصفهان و از این قبیل برنامه‌ها اجرا می‌گردد.

نماد جانوری برای اصفهان

نصف جهان زیبا آن‌قدر شکوه و عظمت دارد که مستحق روزی خاص و جشنی خاص و نمادی خاص فقط برای خودش باشد. شاهین سپنتا که یکی از فعالان زیست‌محیطی این شهر است در سال ۱۳۹۳ قوچ و میش اصفهان با نام علمی Ovis orientalis isphahanica را به عنوان نماد جانوری شهر اصفهان پیشنهاد داد.

قوچ، نماد جانوری اصفهان
قوچ، نماد جانوری اصفهان

البته لازم به ذکر است که  قوچ و میش اصفهانی که در همه مجامع علمی جهان به نام شهر تاریخی اصفهان شناخته می‌شود طبق اعلام اتحادیه جهانی حفاظت از محیط زیست (IUCN) در فهرست گونه‌های آسیب‌پذیر (VU: Vulnerable) قرار دارد. پس بر این اساس این انتخاب بسیار هوشمندانه صورت گرفته است.

در مورد این حیوان باید گفت: زیستگاه این زیرگونه خاص در فلات مرکزی ایران در مناطق تپه ماهوری و کوهپایه‌های استان اصفهان به ویژه پارک ملی و پناهگاه حیات وحش قمشلو، پارک ملی و پناهگاه حیات وحش کلاه قاضی و پناهگاه حیات وحش موته در شمال استان اصفهان است.

قوچ، نماد جانوری اصفهان
قوچ، نماد جانوری اصفهان

متأسفانه، تاخت و تاز شکارچی‌ها و شکار بامجوز و بدون مجوز سبب شده این زیر گونۀ آسیب‌پذیر در فهرست قرمز قرار بگیرد. علاوه بر این، چرای بیش از حد دام، تصرف و تغییر کاربری اراضی، فعالیت نیروهای نظامی در داخل منطقه و عبور کنار گذر غربی اصفهان و شهرک‌های صنعتی واقع در شمال و شرق پناهگاه حیات وحش قمشلو، تهدیدی جدی برای ادامۀ حیات این زیر گونۀ منحصر به فرد به شمار می‌آید. زیرا، به این ترتیب، زیستگاه این زیر گونه از او دریغ شده است.

اصفهان ارزشمند

قدر و منزلت اصفهان، چه بر اساس موقعیت جغرافیایی، چه از لحاظ پیشینۀ تاریخی حائز توجهی درخور به این شهر ارزشمند هست. این شهر بزرگ در مرکز فلات ایران واقع شده است و اصلاً موقعیت مرکزی این شهر در ایران سبب شد شاه عباس صفوی، پایتخت ایران را از قزوین به اصفهان منتقل کند. پیشینۀ تاریخی گران‌بار نیز سبب شده آثار و بناهای تاریخی متعدد، متنوع و بی‌نظیری در این شهر وجود داشته باشند.

اما از هرچه بگذریم، سخن دوست خوش‌تر است. آنچه علاوه بر تمام ویژگی‌های منحصر به فرد این شهر رنگ و جلایی وصف‌ناپذیر به نصف جهان باشکوه می‌بخشد، مردمان خون گرم و مهربان و مهمان‌نوازش است. باید به اصفهان سفر کنید و با مردمش زندگی کنید. همنشینی با مردم مهربان نصف جهان موهبتی است که نصیب مهمانان اصفهان می‌شود.

سفر به نصف جهان

اگر به اصفهان سفر کنید، واقعاً به نصف جهان سفر کرده‌اید. اصفهان شهری است که تا حدی از حوادث تلخ تاریخ در امان مانده اما زیبایی‌های تاریخ را تا توانسته در خود گرد آورده است. اگر دوست دارید زیبایی‌های تاریخ را ببینید به اصفهان سفر کنید. اگر دوست دارید مهربانی عمیق ایرانی را حس کنید باز هم به اصفهان سفر کنید. سخن آخر؛ اگر دوست دارید از دست‌آوردهای هر سالۀ اصفهان با خبر شوید سعی کنید در جشن به رنگ اصفهان حضور یابید.

برای سفر به اصفهان نگران اقامتگاه نباشید. میزبون، در نصف جهان همراه شما هست و تمام تلاش خود را دارد که در کمال آسایش و آرامش نصف جهان را تفرّج کنید. کافیست با توجه با سلایق و علایق خود اجاره منزل مبله در اصفهان یا اجاره سوئیت در اصفهان یا حتی اجاره روزانه آپارتمان در اصفهان را انتخاب کنید.

دره ارغوان یا دشت ارغوان؟

در جغرافیای شهر مشهد علاوه بر بارگاه ملکوتی حضرت ثامن‌الحجج‌(ع) جاذبه‌های فراوانی وجود دارد. بسیاری از مسافران تنها به قصد زیارت وارد این شهر شده و با اجاره سوئیت در مشهد اقامت می‌کنند. اما مشهد زائرانی دارد که علاوه بر زیارت حضرت رضا (ع)، به سیاحت در مشهد نیز می‌پردازند. عده‌ای از این مسافران با اجاره ویلا در طرقبه استقرار می‌یابند و از جاذبه‌های طبیعی مشهد و روستاهای اطرافش بهره‌مند می‌شوند. یکی از این جاذبه‌های بی‌نظیر «دره ارغوان» است.

ارغوان بیرق گلگون بهار

در چهار کیلومتری شهر طرقبه، در مسیر طرقدر به روستای کلاته آهن، دره‌ای وجود دارد که فقط یک ماه از سال دره ارغوان است! ارغوان‌های خوش‌رنگ و چشم‌نواز، در اردیبهشت ماه مهمان دشت می‌شوند و بر سر سفره طبیعت بکر و دست نخورده این دره می‌نشینند.

درخت ارغوان که به درخت عشق نیز معروف است در این دشت به وفور دیده می‌شود. برگ‌های این درخت به رنگ سبز و به شکل قلب می‌باشند اما قبل از رشد برگ‌ها، خوشه‌های ارغوان از تمامی قسمت‌ها، حتی تنه درختان آویخته می‌شوند و لباس ارغوانی رنگ به تن دشت می‌کنند.

دره ارغوان، بهشت ناشناخته

پس از پایان محله طرقدر در طرقبه، مسیری وجود دارد که به روستای کلاته آهن منتهی می‌شود. قبل از رسیدن به این روستا، مسیری فرعی و آسفالته هست که به دشتی وسیع ختم می‌شود. این‌جا همان دشت ارغوان است. در طول مسیر روی تابلوهای راهنما، کلمه «دره ارغوان» را می‌بینید.

شاید برای شما هم این سو‌‌‌‌ٔال پیش بیاید که: دشت ارغوان یا دره ارغوان؟

در انتهای مسیر آسفالته با یک دشت و تعدادی درخت ارغوان روبرو هستید. در حقیقت بسیاری از افرادی که به این مکان می‌آیند تصور می‌کنند جاذبه‌های این دشت همین انتهای مسیر آسفالته و ماشین‌رو است. اگر اهل پیاده‌روی و پا به آب زدن هستید خوب است بدانید که کمی آن‌طرف‌تر در دل دره‌ها، بهشتی زیبا و چشم‌نواز به رنگ ارغوانی، با چشمه‌ای خروشان و هوایی دلپذیر در انتظارتان است. شما با اندکی پیاده‌روی از دشت ارغوان وارد دره ارغوان خواهید شد. دره‌ای که هرگز از یادتان نخواهد رفت.

مسیر پیاده روی

این مسیر شیب ملایمی به سمت بالا دارد. در واقع شما بر خلاف جهت جریان آب حرکت می‌کنید. اگر کفش‌هایتان مناسب پیاده‌روی در آب باشد به راحتی می‌توانید قسمت‌هایی از مسیر را در خنکای آب رودخانه طی کنید. فضای کنار رودخانه از سنگ‌های بزرگ و کوچک پوشیده شده و در برخی قسمت‌ها راه هموار است. در طول مسیر بر روی صخره‌ها و بالای دره، ارغوان‌ها خودنمایی می‌کنند. هوای دره به خاطر وجود جریان آب بسیار دلپذیرتر از دشت می‌باشد.

چند نکته مهم

  • تقریبا از ابتدای مسیر آسفالته به سمت دشت ارغوان خطوط مختلف تلفن همراه آنتن‌دهی ندارند و شاید برای عده‌ای مهم باشد که این موضوع را قبل از سفر به دره ارغوان بدانند.
  • مسیر پیاده‌روی برای افرادی که سن بالایی دارند و یا توانایی عبور از روی سنگ‌های مرتفع یا گذر از درون آب را ندارند، مناسب نیست. برخی قسمت‌های مسیر هموار نیست.
  • راه بدون توقف حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه پیاده‌روی است.
  • بهتر است وسایل خود را با کوله‌پشتی حمل نمایید.
  • این دره زیبا هم‌اکنون بسیار پاکیزه و عاری از زباله‌ است. ما نیز مانند طبیعت‌گردانی که قبل از ما به اینجا آمده‌اند، در حفظ و نگهداری این طبیعت بکر کوشا باشیم.
دشت ارغوان
«درشت ارغوان» ابتدای مسیر پیاده‌روی، عکس از _tripaholics_
«خوشه‌های ارغوان»
«خوشه‌های ارغوان» عکس از _tripaholics_
رودخانه خروشان دره ارغوان
«رودخانه خروشان دره ارغوان» عکس از _tripaholics_
درهو چشمه و ارغوان‌ها
«دره و چشمه و ارغوان‌ها» عکس از _tripaholics_
زیبایی‌های دره ارغوان
«زیبایی‌های دره ارغوان، مشهد» عکس از _tripaholics_
خودنمایی ارغوان‌ها بر فراز تپه
«خودنمایی ارغوان‌ها بر فراز تپه» عکس از _tripaholics_
«دره ارغوان در قاب یک تصویر»
«زیبایی دره ارغوان در قاب یک تصویر» عکس از _tripaholics_

سوباتان؛ منطقۀ سبز ییلاقی با گله‌های اسب وحشی

سوباتان، منطقه‌ای ییلاقی، یا بگذارید بگویم منطقه‌ای رؤیایی است. چون حتی در رؤیا هم دست‌یابی به چنین مکان دل‌نوازی غیر ممکن به نظر می‌رسد. باور نمی‌کنید؟ پس با دقت بخوانید و فضا راتصور کنید.

یک کوهپایۀ سبز که از دل آن آب می‌جوشد و بیرون می‌ریزد و بعد با یک جریان آرام دوباره به زمین برمی‌گردد. گنجشک‌هایی روی شاخه‌های درختان سبز نشسته‌اند، بعد پرواز می‌کنند و آواز می‌خوانند، در آسمان، بالای سر شما چرخی می‌زنند و باز روی شاخه می‌نشینند.

می‌دانید آنچه انحصار دارد به سوباتان چیست؟ گله‌های اسب وحشی که شاید در هیچ کجای دیگر فرصت دیدن آن‌ها دست ندهد. آن هم در فرشی که تارش از گل‌های شقایق سرخ است و پودش از گل‌های وحشی بهاری.

سوباتان بهشت گیلان
سوباتان: فرشی از گل‌های وحشی

هر وقت به این دشت بهشتی رفتید، دوربین و تلفن همراه و لپ‌تاب و تب‌لت و هرچه از تکنولوژی می‌شناسید را فراموش کنید. در این دشت زیبایِ بهاریِ دل‌انگیزِ روح‌نواز فقط و فقط نفس بکشید و به زیباترین رؤیاها و خوش‌ترین خیالاتی که دارید فکر کنید.

شقایق‌های وحشی سوباتان
شقایق‌های وحشی سوباتان

سوباتان کجاست؟

سوباتان روی نقشه
سوباتان روی نقشه

سوباتان زیبا در ارتفاعات گیلان واقع شده است. در ۲۰ کیلومتری غرب لیسار، نزدیک تالش، بین دریاچۀ نئور و دریای خزر. سوباتان از شمال با رودخانۀ لیسار، از شرق با جنگل‌های تالش، از جنوب با ییلاق‌های آسومبار جوکندان و از غرب با دریاجۀ نئور محصور است. حصار اطراف سوباتان علت زیبایی و طراوت این منطقۀ ییلاقی بهشتی را به کمال توضیح می‌دهد.

جالب است بدانید که این منطقه یک روستای تاریخی است. البته به این دلیل که در ارتفاعی بین ۱۹۰۰ تا ۲۵۰۰ متر از سطح دریا واقع شده است زمستان‌هایش بسیار سرد و طاقت‌فرساست و برف سنگینی دارد. این سرمای بسیار باعث شده مردم لیسار، آن هم فقط در بهار و تابستان در این محل سکونت داشته باشند.

خانه‌های چوبی این روستای تاریخی

خانه‌های چوبی سنتی، که از گذشته‌های دور به یادگار مانده‌اند در این منطقه بسیار خودنمایی می‌کنند. این خانه‌ها که نشان زندگی هستند و امروزه هم امکان زندگی در این بهشت رؤیایی را فراهم می‌کنند، سقف‌های شیروانی دارند و حتی در زمستان در مقابل سرما مقاومت می‌کنند. این خانه‌ها از چوب‌های جنگلی لیسار ساخته شده‌اند. تنۀ اصلی این خانه‌ها از چوب بلوط است.

نکتۀ جالب توجه این است که علی رغم پیشرفت‌هایی که داشته‌ایم، در این منطقه، خانه‌های قدیمی، قوی‌تر و مقاوم‌تر از خانه‌های جدید هستند!

کلبه‌های چوبی سوباتان

باید بگویم قدیمی‌ها، خانه‌ها را اول از چوب بلوط می‌ساختند، بعد روی آن را با چوب‌های نازک‌تری به نام پلک می‌پوشاندند و بعد، داخل دیوارها را با کاه‌گل پُر می‌کردند. این طوری یک دیوار را در ۳ مرحله از ۳ لایه می‌ساختند. همین امر سبب می‌شد دیوار عایق شود و جلوی نفوذ سرما را بگیرد. این خانه‌ها، پنجره‌هایی چوبی دارند و در کنار خود اتاقک‌های چوبی کوچکی دارند که به کوم موسوم هستند. از کوم‌ها برای نگهداری از گاوها و گوسفندها استفاده می‌شود.

مهمان نوازی سوباتان

دشت وسیع سوباتان، از مهمان نوازی کم نمی‌گذارد. خانه‌های چوبی مهمانان را اسکان می‌دهند و رستوران‌هایی با میز و صندلی‌های چوبی خوشمزه‌ترین غذاهای دنیا را سرو می‌کنند.

سوجا دیلَه ،‌کباب بره، پِندیرَه ویسوج یا پنیر سرخ کرده، گوزِلی بریان یا بره بریان، قورتماج، سیرجینَه
و جِزلِق؛غذاهای سنتی این بهشت یگانه هستند. در سفر به سوباتان حتماً این غذاهای محلی را امتحان کنید.

از چه راهی به سوباتان زیبا برسید!

از دو شهر می‌توانید به سوباتان برسید. یکی رشت و دیگری اردبیل. اگر رشت را انتخاب می‌کنید باید بگویم دو راه در پیش دارید. یک راه صعب‌العبور که به گردشگران حرفه‌ای پیشنهاد می‌شود و یک راه هموار و راحت که به غیر حرفه‌ای‌ها و خانواده‌هایی که کودکان کوچک‌تر از هشت سال دارند توصیه می‌شود.

Soubatan, Tallesh, Iran

اما راه صعب‌العبور: اگر حرفه‌ای‌هستید از رشت به جنگل لیسار بروید و از جادۀ جنگلی لیسار به سوباتان.

سوباتان

و اما راه هموار: از رشت به شهر هشت‌پر بروید. از هشت‌پر هم به سمت جادۀ اق‌اولر. البته گفتنی است که از این راه نمی‌توانید با خودردو شخصی بروید بلکه باید با نیسان‌های محلی مسیر را طی کنید.

اگر اردبیل را برای رسیدن به سوباتان انتخاب کرده‌اید باید به خلخال بروید و سپس به جادۀ نئور. اگر اهل پیاده‌روی باشید بعد از ۱۰ ساعت پیاده‌روی، به سوباتان خواهد رسید. و اگر هم اهل پیاده‌روی نیستید باز این فرصت را از دست ندهید. چون این پیاده‌روی با همۀ پیاده‌روی‌ها فرق دارد. در طول این پیاده‌روی قطعه‌ای از بهشت را می‌بیند و از هوای بهشت استشمام می‌کنید. به حتم در تمام این مدت از تمام دغدغه‌های زندگی ماشینی رها خواهید بود و در جادۀ رؤیا و خیال قدم خواهید زد.

سفر به سوباتان

سفر به سوباتان زیبا را در اولویت برنامه‌های خود قرار دهید. سفر به بهشت را نباید به تعویق انداخت. در این سفر رؤیایی میزبون، مثل همیشه همراه شما خواهد بود. کافیست به سایت میزبون وارد شوید و اقامتگاه مورد نظر خود را انتخاب کنید. پیشنهاد ویژۀ میزبون در این سفر دل‌نواز اجاره کلبه چوبی روستایی است.

در دایره‌ای کآمدن و رفتن ماست، آن را نه بدایت نه نهایت پیداست

حجةالحق، حکیم ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری، از حکما، ریاضی‌دانان و شعرای بزرگ ایران در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم است.

خیام رباعیات خود را بر مبنای تفکر فلسفی که داشت سروده است. غرض او از شعر سرودن کسب درآمد و شهرت نبود. به همین خاطر در زمان حیاتش به عنوان شاعر شناخته نمی‌شد. او در زمان حیاتش به عنوان حکیم و فیلسوف شناخته می‌شد. اما بعدها که رباعیات لطیفش شناخته شد و شهرتی حاصل کرد، نام خیام در شمار شاعران آمد. تاریخ دقیق ولادت خیام در منابع ذکر نشده است. همچنین در مورد تاریخ دقیق وفات او اختلاف نظر وجود دارد. برخی منابع سال ۵۰۶ را برای وفات او ذکر کرده‌اند و برخی دیگر سال ۵۱۷ را. (منبع: تاریخ ادبیات ایران، تألیف دکتر ذبیح‌ا.. صفا)

از رباعیات او:

بر شاخ امید اگر بری یافتمی

هم رشتۀ خویش را سری یافتمی

تا چند ز تنگنای زندان وجود

ای کاش سوی عدم دری یافتمی

تندیس خیام – عکس از مهتا

جایگاه خیام در جهان

ادوارد فیتزجرالد، فردی است که نسخۀ خطی رباعیات خیام را دید و به ترجمۀ آن پرداخت. کاری که او انجام داد به هیچ وجه کار ساده‌ای نبود. زیرا اول اینکه خوانش متن از روی نسخ خطی کار ساده‌ای نیست. دیگر اینکه ترجمۀ اشعار خیام کاری بس دشوار و طاقت فرساست. زیرا اشعار خیام بسیار پیچیده هستند. فهم اشعار خیام حتی برای فارسی زبانان و آشنا به فرهنگ پارسی دشوار است. فیتزجرالد نه تنها توانسته است پیچیدگی رباعیات را درک کند بلکه توانسته است این مفاهیم پیچیده را به زبان خودش منتقل کند.

فیتزجرالد خیام را به جهانیان شناساند. او نام این حکیم شاعر را در کنار هومر، شکسپیر، دانته و گوته قرار داد. خیام بر ادبیات غرب از مارک تواین گرفته تا تی.اس.الیوت تأثیر گذاشت. او نماد فلسفۀ شرق و شاعر محبوب روشنفکران شد.

تندیس چهار دانشمند ایرانی – عکس از وب‌گردی

دولت جمهوری اسلامی ایران در ژوئن ۲۰۰۹ مجسمه‌ای چهارتاقی با ترکیبی از سبک‌های معماری و تزئینات هخامنشی و اسلامی به دفتر سازمان ملل متحد در وین هدیه داد. چهار مجسمه از چهار فیلسوف ایرانی: خیام، ابوریحان بیرونی، زکریا رازی و ابوعلی سینا در این چهارتاقی قرار دارد. خیام در فلسفه تالی ابوعلی سینا خوانده می‌شود.

آرامگاه خیام

آرامگاه خیام
آرامگاه خیام – عکس از ماندانا فرد

گشایش آرامگاه عمر خیام در ۲ آوریل ۱۹۶۳م یعنی ۱۲ فروردین ۱۳۴۲ اتفاق افتاد. طراح بنای آرامگاه، هوشنگ سیحون است. ساخت آرامگاه در ۶ شهریور ۱۳۴۱ پایان یافت. طرح بنا برگرفته از زندگی، زمانه و اندیشه‌های عمر خیام است که بر ریاضی‌دان، اخترشناس و شاعر بودنِ خیام استوار است. سازه‌های پیرامون آرامگاه، بر پیشهٔ پدری خیام دلالت دارد. پدر خیام پیشۀ خیمه‌دوزی داشته است.

عکس از محمد زائرنیا

این بنا ۲۲ متر بلندا دارد. پیکربندی‌اش بتنی با هستهٔ فلزی است. آرامگاه خیام هم‌جوار با مسجد و آرامگاه امام‌زاده محمد محروق است. هر سه بنا در باغی در حومۀ شهر نیشابور واقع شده‌اند.

آرامگاه خیام: مروارید نیشابور

امکان ندارد گردشگران به نیشابور سفر کنند و آرامگاه خیام را از یاد ببرند. خیام در نیشابور به دنیا آمد، در نیشابور زندگی کرد و در نیشابور دار فانی را وداع گفت. البته در زمان او محلی که هم‌اکنون آرامگاه اوست شادیاخ نیشابور نام داشته که در نیم فرسخی نیشابور بوده است. در تاریخ بیهقی از شادیاخ نیشابور به طور مفصل یاد شده است.

عکس از حامد میرحسینی

آرامگاه در جنوب شرقی شهر نیشابور و در انتهای خیابان خیام واقع شده است. مجموعۀ خیام، موزه، کتابخانه و مهمانخانه دارد.

آرامگاه خیام
عکس از ماندانا فرد – آرامگاه خیام

از زمان درگذشت خیام که سال دقیق آن مشخص نیست و به طور تقریبی می‌توان از ۵۰۶ تا ۵۳۰ یا ۵۲۶ را در نظر گرفت تا سال ۱۳۳۵، بنای آرامگاه این حکیمِ فیلسوفِ شاعرِ فاضل، خرابه‌ای بیش نبود. در واقع پس از گشایش آرامگاه فردوسی حکیم بود که آرامگاه خیام مورد توجه قرار گرفت. فراخواندگان مراسم گشایش که در راه از آرامگاه مخروبۀ خیام می‌گذشتند باعث ساخت بنای آرامگاه شدند.

مهندس هوشنگ سیحون به همراهی حسین جودت مسئولیت ساخت این بنا را به عهده گرفت. در سال ۱۳۳۸ ساخت آرامگاه آغاز شد و در سال ۱۳۴۱ کار ساختمان آرامگاه به پایان رسید. مقبره و استخوان بندی اصلی آن فلزی و در پوشش بتنی مُحاط است.

بازدید از آرامگاه خیام

شعرای قدیم و اصیل ایرانی برای تمام جهانیان شناخته شده هستند. افرادی که در کشورهایی خیلی دور از ایران عزیز و سربلند ما زندگی می‌کنند اشعار بزرگان ادب پارسی را می‌خوانند، می‌شنوند و به آن دل می‌بازند. باعث غرور و افتخار است که بدانید از رادیو، تلویزیون و رسانه‌های جمعی کشورهای دیگر مثلاً ژاپن رباعیات خیام پخش می‌شود. از یک دختر جوان ژاپنی پرسیدم چرا ادبیات فارسی می‌خوانی؟ گفت از رادیو رباعیات خیام را شنیده است و عاشق ادبیات فارسی شده است.

بر ما که ایرانی هستیم واجب است که بزرگان سرزمین‌مان که افتخار ایران زمین هستند را پاس بداریم. به نیشابور، این شهر تاریخی و پر خاطره سفر کنید. از آرامگاه خیام دیدن کنید. خیام را بهتر بشناسید و شاهکار دست هوشنگ سیحون را از نزدیک با دقت ببینید. نگران اقامتگاه نباشید میزبون در نیشابور آسایش شما را فراهم خواهد کرد. شما می‌توانید با اجاره سوئیت در نیشابور در کمال آسایش نیشابور را سیاحت کنید.

 

میراث فرهنگی؛ زنده کنندۀ یاد و خاطرۀ گذشتگان

میراث فرهنگی، تمام آن چیزی است که از گذشتگان برای ما باقی مانده و دارای ارزش فرهنگی است. آثار باقی مانده می‌تواند ملموس یا ناملموس باشد. میراث فرهنگی ملموس یعنی بناهای باستانی یا تاریخی، نقاشی‌ها، تندیس‌ها، کتب و نسخ خطی؛ میراث فرهنگی ناملموس یعنی آداب و رسوم خاص یک منطقه، یا نوع گویش و پوشش مردم. میراث فرهنگی، ارزش‌هایی است که از گذشتگان به ما رسیده است و شایسته است که از ما به آیندگان برسد. بر ماست که حلقۀ واسطه‌ای برای ادامۀ این جریان باشیم.

چرا میراث فرهنگی ارزشمند است؟

آنچه از گذشتگان به ما رسیده است، از گذشتگان به ما خبر می‌دهد. با مطالعۀ نشانه‌های باقی مانده از گذشته و گذشتگان است که می‌توانیم دوران پیش از خود را تصور کنیم. نیازهای آن‌ها را بشناسیم. از حکایت‌ها و داستان‌هایی که بر آن‌ها گذشته است مطلع شویم. از فراز و نشیب‌هایی که از سر گذرانده‌اند عبرت بگیریم.

امروزه با پیشرفت علم برای ما مقدّر شده است که با توجه به شکل و ظاهر آثار اکتشافی رازهای شیوۀ زندگی گذشتگان را دریابیم.

آثار لایه چینی چوب در سازمان میراث فرهنگی
آثار لایه چینی چوب در سازمان میراث فرهنگی

شناخت گذشته اهمیت بسیاری دارد. اندک عمر آدمی فرصت تجربۀ تمام ابعاد زندگی را فراهم نمی‌کند. اما با مطالعۀ گذشته، ما می‌توانیم به قدر تمام نسل‌های پیش از خود زندگی کنیم.

حالا تصور کنید که این میراث گرانقدر از بین برود. آن وقت آیندگان باید همه چیز را از ابتدا آغاز کنند. تمام راه رفتۀ گذشتگان را دوباره طی کنند. تشخیص دهند که کدام راه درست است و کدام غلط. این طوری هزاران سال هم که بگذرد باز پیشرفتی صورت نمی‌گیرد. چون تمام هزاران سال و تمام نسل‌های بشر درگیر امتحان راه‌های تکراری هستند. می‌توانیم به این حلقۀ معکوس بگوییم طلسم تکرار.

پس اگر بخواهیم جامعه‌ای پیشرفته و مترقی داشته باشیم لازم است از میراث گرانبهایی که از گذشتگان به ارث برده‌ایم حفاظت کنیم و صد البته آن را مورد توجه و مطالعه قرار دهیم. این طوری از طلسم تکرار نجات می‌یابیم و به سوی صعود حرکت می‌کنیم.

خطری که میراث فرهنگی را تهدید می‌کند

مهم‌ترین خطری که میراث ارزشمند گذشتگان ما را تهدید به نابودی می‌کند، زمان است. همۀ آثار کشف شده در یک روند دگرگونی پیوسته قرار دارند. بنابراین آنچه می‌کوشیم نگهش داریم در اصل در حال دگرگونی است و هرگز آنچه در ابتدا بوده است نخواهد بود.

بر این عامل مهم که ناگزیر است عوامل انسانی را هم اضافه کنید. حضور گردشگران و مواردی از قبیل دست زدن به آثار یا حتی نوری که برای تماشای اثر استفاده می‌شود یا مراحلی که برای شناخت یک اثر یا قابل درک ساختن آن انجام می‌شود، می‌توانند تهدیدی جدی برای این آثار محسوب شوند.

باغ فتح آباد کرمان، قبل و بعد از مرمت
باغ فتح آباد کرمان

دیگر اینکه، نسل‌های مختلف در مقابل آثار گوناگون مواضع متفاوتی دارند. یعنی، ممکن است آنچه برای یک نسل ارزشمند به شمار می‌آید و از میراث فرهنگی محسوب می‌شود، برای نسل بعدی چنین جایگاهی نداشته باشد. در این صورت ممکن است نسل بعدی به احیاء آن آثار بپردازد.

میراث مادّی و گردشگری

آنچه اغلب گردشگران را به سفر به شهرهای مختلف فرامی‌خواند میراث مادّی محسوب می‌شود. میراث مادّی دربرگیرندهٔ میراث فرهنگی فیزیکی یا ملموس هستند؛ مانند بناها و مکان‌های تاریخی، آثار باستانی، مجسمه‌ها، کتاب‌ها، اسناد، آثار هنری، ماشین‌ها و دیگر ساخته‌هایی که گمان می‌رود برای آیندگان ارزشمند باشند. یا اطلاعات ارزشمندی از گذشتگان در خود داشته باشند.

مرمت خانۀ تاریخی غفاری در کرمان
مرمت خانۀ تاریخی غفاری در کرمان

میراث معنوی و گردشگری

آنچه کمتر به آن توجه می‌شود و البته بسیار ارزشمند است میراث معنوی است. یعنی آنچه فضایی را اشغال نمی‌کند و شاید به چشم در نگاه اول دیده نشود اما اطلاعات بسیار مهمی را از گذشتگان به ما می‌رساند؛ همچنین می‌تواند اخبار ما را به آیندگان اطلاع دهد.

میراث معنوی یعنی آداب و رسوم جامعه در یک دورهٔ زمانی خاص یا راه و روش رفتار در جامعه که معمولاً قوانین رسمی عمومی برای کارکرد در یک فضای فرهنگی خاص هستند. به عبارت دیگر میراث معنوی شامل بخشی از فرهنگ ماست که به شکل شفاهی و سینه به سینه به ما به ارث رسیده است.

خانۀ بروجردی‌ها دوران قاجار
خانۀ بروجردی‌ها دوران قاجار

آداب و رسوم برای موقعیت‌های خاص، نوع پوشش، گویش، نوع تفکر، که شاید برخی نام خرافه را بر آن بگذارند، مثل یک زنجیر محکم یک جامعه را به گذشتۀ خودش پیوند می‌دهد و سبب حفظ اصالت می‌شود. به حتم پندهایی در دل هر یک از این بازمانده‌ها نهفته است که می‌تواند راه‌گشای آینده باشد.

لایروبی حوض‌های باغ شاهزاده ماهان
لایروبی حوض‌های باغ شاهزاده ماهان

از جمله میراث معنوی عبارتند از: ارزش‌های اجتماعی، هنرهای نمایشی، هنرهای دستی و سنتی، سنت‌ها، آداب و رسوم و روش‌ها، باورهای زیبایی شناسانه و معنوی، بیان هنری، زبان و دیگر جنبه‌های کارکردهای انسانی. به‌طور کلی حفظ میراث معنوی دشوارتر از حفظ میراث فرهنگی مادّی است.

میراث فرهنگی و گردشگری

وقتی می‌گوییم میراث فرهنگی، میراث مادّی و معنوی، هر دو را با هم در نظر داریم. واقعیت نیز همین است. چون تفکر و اندیشه از سازه‌ها جدا نیستند. در واقع معنویات بشر به صورت آثار مادّی، فرهنگی و تاریخی تجلی می‌یابد. میراث فرهنگی، حقیقت فرهنگی هر ملت است و رکن اساسی آن به‌شمار می‌رود.

طرح مرمتی پل آب برترناو در خراسان جنوبی
طرح مرمتی پل آب برترناو در خراسان جنوبی

گردشگران، ارزش این میراث گران بها را می‌دانند و به همین دلیل است که به شهرهای مختلف سفر می‌کنند و آثار تاریخی و طبیعی هر شهر را با دقت مورد توجه قرار می‌دهند. به حتم برای گردشگران حفظ این آثار در اولویت قرار دارد.

به شهرهای مختلف کشور عزیزمان ایران سفر کنید. از میراث فرهنگی دیدن کنید و در راه رساندن این میراث به آیندگان از هیچ کوششی دریغ نکنید. میزبون، در تمام شهرهای ایران میزبان شماست. پشت‌گرم باشید و سرافراز. اگر مقصد شما شمال ایران است می‌توانید ویلای لاکچری رامسر را امتحان کنید. اگر خواهان جنوب هستید سوئیت کیش را تجربه کنید. اگر نصف جهان شما را به خود می‌خواند سوئیت اصفهان را انتخاب کنید. اگر هم هوس زیارت به دل دارید سوئیت مشهد مایۀ آسایش شماست.

کلات بی نادر ، آرامگاه بی نادر

بخش مهمی از جاذبه‌های کشورمان ایران را اماکن تاریخی‌ای تشکیل می‌دهند که حرف‌های زیادی راجع به تمدن و فرهنگ ما، از ایران باستان تا ایران امروز دارند. متأسفانه بسیاری از این بناها طی سالیان دراز بر اثر عوامل طبیعی و انسانی تخریب شده و گاهی به طور کامل از بین رفته‌اند. تعداد زیادی از بناهای تاریخی باقی‌مانده توسط کارشناسان مربوطه مرمت و بازسازی شده‌اند و برخی دیگر نیز همچنان در حال تخریب و از بین رفتن هستند. در این میان آن‌چه از اهمیت بسیاری برخوردار است شناخت و معرفی بناهای تاریخی زیادی است که در گوشه و کنار این کشور مملو از تاریخ و تمدن، مهجور مانده‌اند. این امر هم تأثیرات بسزایی بر رونق گردشگری در مناطق مختلف ایران دارد و هم اولین قدم در حفظ آثار با ارزش تاریخی کشورمان است.

قصر خورشید یک بنای تاریخی نادر!

قصر خورشید بنای باشکوه تاریخی‌ای که از دوران نادرشاه افشار به یادگار مانده است مهم‌ترین جاذبه گردشگری شهر کلات در استان خراسان رضوی است. این قصر جلوه‌گاه تلفیق هنر ایرانی با هنر سرزمین هند می‌باشد که در سال ۱۳۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

برای آشنایی بیشتر با عمارت خورشیدی در این مطلب میزبون را همراهی کنید.

نگاهی کوتاه به پادشاهی نادر افشار

نادرشاه افشار از مشهورترین پادشاهان ایرانِ پس از اسلام می‌باشد. وی از سال ۱۱۱۴ تا ۱۱۲۶ هجری شمسی پادشاه ایران بوده است. نادر در هنگامه تجاوز افغان‌ها، روس‌ها و عثمان‌ها به خاک ایران، با قدرت و اقتداری مثال زدنی توانست متجاوزان را سرکوب کرده و استقلال کشور را بازگرداند. پس از به دست آوردن مرزهای از دست رفته ایران، شروع به کشورگشایی کرد و هندوستان و ترکستان را فتح نمود. بسیاری از مورخین، از نظر سیاسی و نظامی به او لقب قدرتمندترین پادشاه ایرانِ پس از اسلام را داده‌اند.

وسعت قلمرو ایران در زمان نادرشاه و سرعت پیشروی در فتوحاتش به گونه‌ای بوده که گویی وی می‌خواسته مرزهای ایران را به دوران باشکوه هخامنشی بازگرداند.

نادرشاه که خود در درگز، بخشی از خطه خراسان به دنیا آمده در سال ۱۱۱۷ شمسی بنایی را در بخش کلات استان خراسان بنیان نهاد که امروزه به قصر خورشید یا عمارت خورشیدی شهرت یافته است.

«دروازه ورودی کلات نادری»
«دروازه ورودی کلات نادری»، عکس از _tripaholics_
«تندیس نادر شاه افشار در ورودی شهر کلات نادری»
«تندیس نادر شاه افشار، دروازه کلات»، عکس از _tripaholics_

قصر خورشید

کلات که به آن کلات نادری نیز می‌گویند، در ۱۵۰ کیلومتری شهر مشهد واقع شده است. جاده مشهد به کلات سراسر دشت‌های شقایق وحشی و گندم‌زارهای زیبایی است که در فراز و نشیب کوهها و دره‌ها خودنمایی می‌کنند.

حدود پنجاه کیلومتر مانده به کلات نادری ناگهان شکل تپه‌ها و کوه‌ها تغییر می‌کند. کوه‌ها مانند یک دژ نظامی در کنار جاده قد علم می‌کنند. گویی نادر در دل صخره‌ها و سنگ‌هایی سخت، در مسیری طاقت‌فرسا با پستی‌ها و بلندی‌های فراوان چیزی پنهان کرده است که نباید دست دشمنانش به آن برسد! حس‌های متناقضی که در طول مسیر و پس از رسیدن به مقصد ذهن را درگیر خود می‌کنند، با نگاهی کوتاه به اتفاقات دوران پادشاهی نادرشاه افشار و کاربری بنای تاریخی قصر خورشید، تبدیل به احساساتی واقعی می‌شوند.

آری، نادر در این مکان در حال ساختن آرامگاه خویش بوده است. آرامگاهی که هم خزانه جواهرات و غنائم جنگیِ نادر بوده و هم مدتی زندانِ مخالفان نادرشاه و دیگر حکمای کلات. هم سال‌ها پس از نادر، محل زندگی برخی از حاکمان آل جلایر بوده و هم قرار بوده که آرامگاه نادرشاه افشار باشد، آرامگاهی که بدون نادر ماند.

«دشت‌های شقایق مسیر مشهد به کلات»
«دشت‌های شقایق – مسیر مشهد به کلات»، عکس از _tripaholics_
کوه‌های دژ مانند در نزدیکی کلات»
«کوه‌های دژ مانند در نزدیکی کلات»، عکس از _tripaholics_

نادرِ دور افتاده از آرامگاه

نادرشاه از اوایل حکومت خود شروع به ساخت این آرامگاه نمود. البته در تمام این ۹ سال از این مکان استفاده‌های مختلف می‌شده است. مرگ نادر به طور ناگهانی به دست سردارانش در خراسان اتفاق افتاد. به خاطر اقداماتش در سال‌های آخر عمرش، شورش‌های زیادی در گوشه و کنار قلمرو ایران روی داد. وی برای خواباندن یکی از این شورشها به خراسان رفته بود که به دلیل خشم گرفتن بر سردارانش شبانه در چادر محل استراحت خویش کشته شد. این‌گونه بود که نه ساخت این مکان به اتمام رسید و نه نادر در این آرامگاه به خاک سپرده شد.

سال‌ها بعد در دوره قاجاریه تغییرات و تعمیراتی روی بنا انجام گردید و این قصر حاکم‌نشین کلات نادری شد.

مشخصات بنای تاریخی قصر خورشید

این بنا در سه طبقه، به شکل هشت ضلعی است که به دست هنرمندان ایرانی و هندی ساخته شده و تلفیق فرهنگ ایران و هند را می‌توان به راحتی در نقوش نمای بیرونی و داخلی عمارت یافت. نقش میوه‌های غیر بومی گرمسیری مانند موز و آناناس گویای فرهنگ هندوستان است و هر بیننده‌ای بدون داشتن این اطلاعات هم با دیدن این نقوش می‌تواند به راحتی ایرانی نبودنش را تشخیص دهد.

قصر خورشید
«یکی از ورودی‌های طبقه همکف قصر خورشید» عکس از _tripaholics_

عمارت خورشیدی در میان باغی سرسبز و زیبا قرار دارد. ارتفاع این قصر ۲۰ متر است. البته این ارتفاع بدون احتساب طبقه سوم می‌باشد. طبقه سوم این بنا برج استوانه‌ای شکلی است که محل اقامت شاه و خانواده‌اش بوده اما هم‌اکنون طی سالیان طولانی و بر اثر عوامل مختلف تخریب شده است.

طبقه زیرین بنا یک سردابه مرکزی با هشت غرفه در اطرافش می‌باشد. هوای این سردابه بسیار خنک است. این سرداب قرار بوده که محل دفن نادر باشد. در دوران قاجار و پس از تغییراتی در بنا، این قسمت به عنوان زندان و سپس به عنوان حمام مورد استفاده قرار گرفت.

طبقه همکف یک تالار بزرگ هشت ضلعی است که از چهارسو بر روی پله‌های هرمی شکل بنا گردیده است. پس از بالا رفتن از پله‌ها در اضلاع هشت‌گانه ورودی‌های منتهی به تالار اصلی کاخ قرار دارد. نمای درونی تالار به معماری دوران تیموری شباهت بسیار زیادی دارد. دور تا دور نمای درونی تالار با کتیبه‌ای که مزین به سوره نبأ می‌باشد، تزیین شده است. همچنین در قسمت بالای طاق نقوش زیبای اسلیمی به چشم می‌خورد.

نمای بیرونی کاخ به معماری دوران صفویه شباهت دارد. تزئینات بیرونی و درونی معماری به وسیله هنرمندان هندی صورت گرفته است. در حقیقت زیبایی اصلی کاخ همین نمای بیرونی است.

دور تا دور کاخ حوضچه‌هایی زیبا که دارای ۱۵۶ فواره آب هستند به چشم می‌خورد. این فواره‌ها علاوه بر زیبایی‌بخشی به نمای بیرونی قصر، کار آبیاری باغ را نیز به عهده داشتند.

آن‌چه با دیدن این فواره‌ها و همچنین بقایای تبوشه‌های آبِ قصر در موزه عمارت، جلب توجه می‌کند، سیستم آبرسانی کاخ در آن زمان بوده است. نادر برای استفاده از آب شیرین قره‌سو که در ۶ کیلومتری عمارت قرار داشت، از توان مهندسان خویش استفاده نمود و سیستم آبرسانی را بنا نهاد. مهندسان پس از مشخص شدن مسیر انتقال آب، با رعایت شیب که تنظیم کننده فشار آب در آب‌نماهای اطراف عمارت بود، کانالی در مسیر انتقال آب حفر کردند و با استفاده از تنبوشه‌های سفالی، لوله‌گذاری کرده و روی لوله‌ها را با خاک نرم پوشاندند.

«نمای بیرونی قصر خورشید»
«نمای بیرونی قصر خورشید»، عکس از _tripaholics_

کلام آخر

کلات نادری مسیری بسیار زیبا در دل کو‌ها و دشت‌های طبیعی و دست نخورده دارد. چه با قصد طبیعت‌گردی راهی کلات شوید و چه با نیت بازدید از اثری تاریخی، مطمئن باشید مقصد بی‌نظیری را انتخاب کرده‌اید.

برای آشنایی با دیگر جاذبه‌های شهر کلات کلیک کنید.

تنها روستای صخره‌ای ایران و جهان؛ کندوان زیبا

در شرق ایران عزیز، در استان آذربایجان غربی، در دل شهرستان اسکو مروارید نابی به نام کندوان قرار دارد. این روستای باستانی و تاریخی هفت هزار ساله بافت خاصی دارد که همین بافت خاص جاذبۀ گردشگری آن محسوب می‌گردد.

خانه‌های این روستای دلکش، شبیه کندوی عسل هستند. اصلاً شاید اطلاق نام کندوان به همین دلیل باشد. چون خانه‌ها در دل کوه کنده شده‌اند. از دور منظره‌ای حفره حفره همچون کندوی عسل دیده می‌شود.

این روستای زیبای تاریخی کهن در سال ۱۳۷۶ با شمارۀ ثبت ۱۸۵۷ به عنوان یک اثر ملی ایرانی به ثبت رسید.

روستای کندوان

ساکنین ابتدایی کندوان برای در امان بودن از بلایای طبیعی و هجوم یاغی‌ها و حرامی‌ها، در دل کوهی قندی شکل حفره‌هایی ایجاد کردند و در دل همان حفره‌ها خانه‌های خودشان را بنا کردند. این کوه قندی شکل مثل یک دژ نفوذناپذیر مردم کندوان را در پناه خودش گرفته بود. کندوان حاصل همکاری و مشارکت قدرتِ طبیعت و خردِ انسانی است. کندوان حاصل زمانی است که انسان در مقابل طبیعت نمی‌ایستد و به تخریب آن نمی‌پردازد، بلکه از طبیعت مدد می‌گیرد و به آن پناه می‌برد.

کوه‌های کله قندی و خانه‌های درون آن

کندوان یک لغت ترکی است. از دو کلمۀ کند به معنای روستا و وان به معنای جای نگهبانی  تشکیل شده است. پس بر این اساس کندوان به معنای روستایی محافظان یا روستای نگهبانان است.

نمایی کامل از روستای کندوان

این موضوع با شکل کوه قندی و پیشینۀ کندوان نیز هم‌خوانی دارد. اما برداشت کندویی بودن از کندوان هم پُر بیراه نیست. چون کندو هم یک دژ حفاظت قدرتمند محسوب می‌شود. ساختار بافت کندو قدرت حفاظت زیادی برای زنبوران ایجاد می‌کند و آن‌ها را از حملات و هجوم بیگانگان یا بلایای طبیعی در امان نگه می‌دارد. در ضمن استفاده از قدرتِ طبیعت و حتی تقلید از طبیعت یک امتیاز بزرگ محسوب می‌گردد.

معماری در روستای کندوان

روستای زیبا و توریستی کندوان، در دامنه‌های سهند قرار گرفته است. در مورد معماری صخره‌ای آن گفته‌اند که این صخره‌ها در اثر فعل و انفعالات آتشفشانی کوه‌های سهند ایجاد شده است. می‌گویند: توده‌ها و گدازه‌های آتشفشانی، طی هزاران سال متمادی در معرض باد و برف و باران قرار گرفته‌اند تا به فرم امروزی خود رسیده‌اند.

نمایی کامل از روستای کندوان

جالب است بدانید در کل کرۀ خاکی زمین فقط سه روستای صخره‌ای وجود دارد که یکی از آن سه روستا، کندوان، است. آنچه کندوان ایران را از دو روستای صخره‌ای دیگر متمایز می‌کند، زندگی در جریان آن است. این روستای زیبای ایران، زنده است و مردمش در آن ساکن هستند. در حالی که دو روستای صخره‌ای دیگر که یکی در کاپادوکیه ترکیه و دیگری در داکوتا آمریکا واقع است، خالی از سکنه هستند.

نماهای متفاوت از خانه‌های کندوان

در واقع ۱۱۷ خانواده در خانه‌های مسکونی درون توده‌های مخروطی صخره‌ها هستند که به کندوان هویت باستانی و تاریخی بخشیده‌اند. این خانه‌های زیبا و چشم نواز؛ تنور، اتاق، صندوق‌خانه، آشپزخانه و شاید امکاناتی دیگر برای زندگی دارند. قطر دیوارها بین ۲ تا ۳ متر است.

سوغات روستای کندوان

گردو، گیاهان دارویی، دوشاب (شیرۀ انگور)، عسل و بادام از محصولات طبیعی این روستای بی‌نظیر است. هر زمان به کندوان سفر کردید حتماً از این محصولات طبیعی دلچسب بخرید و نوش جان کنید. برای عزیزترین عزیزانتان هم سوغات بیاورید. سوغاتی بهتر از این در جهان نیست.

از محصولات طبیعی که نوش جان کردید از صنایع دستی دیدن کنید. چون مردم بی‌نظیر و یگانۀ این روستای یگانه، گلیم، جاجیم و روسری‌های کلافه‌ای می‌بافند که منحصر به فرد هستند و نمونه‌اش جای دیگر نیست.

سفر به روستای زیبای کندوان

حتماً به روستای کندوان سفر کنید. این روستای ناب؛ تاریخ را زنده می‌کند، عرصۀ جلوه‌گری طبیعت است، هم‌جواری با مردمی اصیل را میسر می‌کند. بله، کندوان زیبا و تاریخی و منحصر به فرد گنجی است که بار سنگین حفاظت را بر دوش‌مان قرار می‌دهد. این مروارید اصیل به نگهبان احتیاج دارد گرچه که خود دژی محکم و نفوذناپذیر است.

از درون خانه‌های کندوان

برای سفر به این روستای زیبا و تاریخی و ارزشمند به هیچ عنوان نگران اقامتگاه خود نباشید. چون میزبون مثل همیشه همراه شما خواهد بود. فراموش نکنید؛ میزبون، میزبان شماست. کافیست وارد سایت شوید و اقامتگاه مورد نظر خودتان را انتخاب کنید. شما می‌توانید با اجاره سوئیت در کندوان رؤیایی ترین روزهای عمر خود را در منحصر به فرد ترین روستای جهان تجربه کنید.