جزیره قشم؛ عرصۀ هنرنمایی آب و باد بر روی خاک

یکی دیگر از جزایر استان هرمزگان قشم است. این جزیرۀ زیبا بزرگ‌ترین جزیرۀ ایران و خلیج فارس محسوب می‌شود و در تنگۀ هرمز قرار دارد. فقط چند دهه است که به یک جاذبۀ توریستی و گردشگری تبدیل شده است.

شاید در نگاه اول قشم بیشتر به خاطر بازارهایی که دارد شهره باشد اما این تنها جاذبۀ آن نیست. باید بدانید دیدنی‌های طبیعی خاص و ویژه‌ای در این جزیره چشم به راه شما هستند. از جمله: جنگل‌های حرا، غارهای خوربس، تنگۀ چاهکوه، دلفین‌های آبی خلیج فارس، درّۀ ستاره‌ها، جزایر ناز و غار نمکدان.

درخشش فیتوپلانکتون‌ها، قشم – عکس از hormoz-qeshm

پیشینۀ قشم

قدمت قشم چقدر است؟ آیا فقط چند دهه است که این جزیرۀ زیبا پدیدار شده است؟ خیر. این جزیره نیز مثل سایر نقاط ایران عزیز قدمتی هزاران ساله دارد.

در دوران ساسانیان، قشم، ابرکاوان (Abarkāvān) خوانده می‌شد. ابر کاوان در لغت به معنای از تبار کاوه است.

این جزیره در حدود ۶۶۳-۶۶۴ مورد حمله و تاخت و تاز عثمان بن ابوالعاصی ثقفی قرار گرفت. قشم توسط سپاهیان او تسخیر شد و از این طریق به جنوب ایران هجوم بردند و در توّاج فرود آمدند.

ابرکاوان در اوایل عصر اسلامی شکوفا و پررونق بود، کشت‌زارهایی پربار، روستاهای بسیار، شهری آباد، سرشار از درختان خرما. این شهر یک مرکز فعال دریانوردی-تجاری بود.

اما متأسفانه مثل همیشه موقعیت خوب مکانی و رونق تجاری عامل سوءاستفادۀ خارجیان شد. تا حدی که در عصر یاقوت حموی ابرکاوان به هیچ وجه شکوه و رونق پیشین خود را نداشت.

موقعیت جغرافیایی

قشم از شمال به بندرعباس و قسمتی ازبندرلنگه، از شمال شرق به جزیرۀ هرمز، از شرق به جزیرۀ لارک، از جنوب به جزیرۀ هنگام و از جنوب غرب به جزایر تنب بزرگ و کوچک و ابوموسی محدود می‌شود.

بندرعباس نزدیک‌ترین ساحل به قشم است. 

دیدنی‌های قشم

گنبد نمکی 

کوه مخروطی شکلی که در جنوب غربی جزیره واقع شده است، کوه نمکی یا کوه نمکدان خوانده می‌شود. این کوه ۳۹۷متر ارتفاع دارد که از انباشته شدن صخره‌های آذرین با رسوبات ساخته شده است. این گنبد نمکی با بقایای معادن نمک باستانی و چشمه‌های آب شور به خودی خود یک اثر تاریخی طبیعی دیدنی محسوب می‌گردد.

گنبد نمکی قشم

دره ستارگان

در ساحل جنوبی جزیرۀ قشم، روستای برکه‌خلف وجود دارد. بین ساحل جنوبی جزیره و روستای برکه‌خلف درّه‌ای هست که درّۀ ستارگان خوانده می‌شود. این درّه یک پدیدۀ کم‌نظیر زمین‌شناسی است.

دره ستارگان، قشم – عکس از hormoz-qeshm

مردم مخصوصاً در شب از ورود به این درّه پرهیز می‌کنند. چون شکل ویژۀ این جزیره و حجم‌ها و پدیده‌های فرسایشی خاصی که در آن، کنار هم جمع شده‌، به ادوات موسیقی بدل شده‌اند. شب‌ها که باد تند می‌وزد و از لابه‌لای حفره‌های مختلف عبور می‌کند صداهایی خاص تولید می‌کند که شاید بتوان نام سمفونی طبیعت را بر آن نهاد. مردم از این صداها می‌ترسند و می‌گویند این درّه محل آمد و رفت اجنه و ارواح است.

اما این درّۀ عجیب تنها به علت فرسایش به وجود آمده است. فلات اولیه که کم و بیش دست نخورده باقی مانده ۷ تا ۱۵ متر از کف درّه ارتفاع دارد. جنس این درّه ماسه سنگ و سیمان آهکی سست و پوسته‌های فسیلی است. این لایه‌ها به قدری سست هستند که با هر بارندگی ممکن است تغییرات مورفولوژی در آن صورت بگیرد.

قلعۀ پرتغالی‌ها

دژهای پرتغالی در جزایر جنوبی متعدد بوده‌اند. البته هنوز هم آثارشان هست. آن طور که در منابع آمده است این دژها وظیفۀ پشتیبانی از دژ هرمز را داشته‌اند.

قلعه پرتغالی‌ها، قشم

ژئوپارک قشم

سال ۱۳۸۵ ژئوپارک قشم به عضویت شبکه جهانی ژئوپارک‌های تحت حمایت یونسکو درآمد. این ژئوپارک نخستین ژئوپارک خاورمیانه است.

علاوه بر گونه‌های گیاهی و جانوری زیبا، نادر و کم‌نظیر که در این منطقه وجود دارند، پدیده‌های زمین‌شناسی بی‌مانندی در این بخش وجود دارد که جذاب، زیبا، خاص و منحصر به فرد هستند.

تنگۀ کریان دولاب، قشم – عکس از hormoz-qeshm

جالب است بدانید جنوب غربی جزیره، یعنی در حوالی درّۀ ستارگان، هیچ نوع تمرکز و تجمع انسانی وجود ندارد. از قدیم‌الایام وجود نداشته است. یا اگر هم وجود داشته بسیار اندک بوده است. در این بخش: جنگل‌های حرا، گنبد نمک، غارهای نمک، چشمه‌های آب معدنی، دره چاهکوه، تنگ عالی، بام قشم، دره تندیس‌ها، کلات کشتاران و ده‌ها تخته سنگ و صخره با شکل‌های عجیب و اعجاب‌انگیز وجود دارد.

نمگۀ چاهکوه، قشم – عکس از hormoz-qeshm

چشمه‌ها

جزیرۀ قشم چند چشمه دارد که به طور پراکنده در جای جای جزیره دیده می‌شوند. اما آب هیچ یک از این چشمه‌ها شیرین نیست. تمامشان آب شور دارند. این چشمه‌ها عبارتند از:

چشمه کارگاه

این چشمه در هستۀ مرکزی ساختار تاقدیسی قرار دارد. چشمۀ کارگاه یک چشمۀ معدنی سولفوره و شور است.

چشمه گوری

رسوبات این واحد ۱۰۰ متر ضخامت دارد.

چشمه‌های دامنه کوه نمکدان

در کوه نمکدان، پهنه‌های پوشیده از نمک با کیفیت و کمیت بالا وجود دارند. این توده‌ها در تأمین نمک خوراکی و طبی و حتی در بخش پتروشیمی کاربرد دارند. به همین دلیل از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.

سفر به قشم

در سفر به قشم می‌توانید زمین را ببینید؛ لایه‌های زیرینش را، عجایب و شگفتی‌هایش را، سنگ‌های گونه گون و رنگ رنگش را. حتی می‌توانید بازی آب و باد با خاک را ببینید. به زبانی دیگر، می‌توانید هنر دست طبیعت را بر خاک ببینید. اگر به قشم سفر کردید از مجسمه‌ها و تندیس‌های طبیعی غافل نشوید.

در سفر به قشم میزبون، میزبان شماست. شما می‌توانید با اجاره ویلا در قشم یا اجاره ویلا لب دریا در قشم تمام دیدنی‌های قشم را در کمال آرامش و آسایش ببینید.

بهشت زمین‌شناسان؛ جزیرۀ پر ماجرا؛ هرمز زیبا

هُرمُز زیبا از جزایر خلیج فارس است. این جزیره ۱۶ کیلومتر با بندرعباس فاصله دارد. این گنبد نمکی بیضی شکل است. موقعیت مکانی و مجاورتش با تنگۀ هرمز در طول تاریخ اهمیت راهبردی و بازرگانی خاصی به آن بخشیده، تا حدی که به کلید خلیج فارس شهره شده است.

پیشینۀ جزیرۀ هرمز

در گذشته‌های دور در مصب رود میناب با خلیج فارس بندر معتبری وجود داشته که نام آن هرمز بوده است. میناب امروزی روی خرابه‌های همان شهر بنا شده است. سال ۷۰۰ هجری قمری وقتی مغولان به هرمز حمله کردند مردم شهر به جزایر اطراف پناه بردند. عده‌ای به جزیرۀ قشم، عده‌ای هم به زرون کوچ کردند. آن‌هایی که به زرون پناه بردند، در آن شهری ساختند و به یاد وطن پیشین نامش را هرمز گذاشتند.

دروازۀ قلبی، جزیرۀ هرمز – عکس از hormoz_qeshm

اما این جزیره، شاید به علت موقعیت مکانی و رونق تجاری، در تاریخ خود کمتر روی آرامش را دیده است. چون چندی بعد از مغول‌ها، پرتغالی‌ها آن را اشغال کردند.

تا اینکه شاه عباس در سال ۱۶۲۲ میلادی هرمز و سواحل جنوبی ایران را از بیگانگان خالی کرد. او پرتغالی‌ها را بیرون کرد. شهرهای هرمز و گمبرون را تخریب کرد. بندرعباس امروزی را بر خرابه‌های گمبرون بنا کرد. اما امروزه هرمز زیبا به هیچ وجه رونق گذشتۀ خود را ندارد.

پاس‌داشت فرهنگ کهن

جالب است بدانید مردمان غیور هرمز زیبا، با تمام رنجی که در دوران کشیده‌اند، همچنان اصالت خود را پاس داشته‌اند. مهم‌ترین اصل برای حفظ اصالت، پوشش و گویش است. همچنین می‌دانید که حفظ این دو عامل از دشوارترین امور ممکن است.

مردم هرمز لالایی‌ها، ضرب‌المثل‌ها، قصه و نوای صیادان را سینه به سینه از نسلی به نسلی منتقل کرده‌اند. آن‌ها با زبان مادری‌شان صحبت می‌کنند. ۹۷ درصد مردم در بازار و محل کسب و پارک و خیابان و … لباس سنتی به تن دارند.

آنچه هرمز را ویژه می‌کند

هرمز را گنبد نمکی می‌نامند. زیرا سطح این جزیره از تپه‌های نمکی پوشیده شده است. این تپه‌ها، اغلب از جنس نمک خوراکی هستند. گاهی این تپه‌ها به بزرگی ۸ کیلومتر می‌رسد. همچنین بلندترین ارتفاع آن ۱۸۶ متر از سطح دریا رقم خورده است.

ساحل سرخ، جزیرۀ هرمز – عکس از hormoz_qeshm

هرمز معدن نمک آبی و سنگ لاشه است. شاید باورتان نشود ولی خاک سرخ این جزیره مهم‌ترین منبع درآمد اهالی شهر است. با این حال این جزیره آب شیرین ندارد و لازم است آب آشامیدنی را از بندرعباس بگیرد.

تنوع خاک در جزیرۀ هرمز – عکس از hormoz_qeshm

تنوع خاک، تپه‌ها، کوه‌های آتشفشانی و نمکی، جلگه‌های پست و هموار، معادن خاک سرخ و نمک سفید، باعث شده جزیرۀ هرمز در مرکز توجه زمین‌شناسان قرار بگیرد.

دیدنی‌های هرمز

درخشش فیتوپلانکتون‌ها در جزیرۀ هرمز
درخشش فیتوپلانکتون‌ها در جزیرۀ هرمز – عکس از hormoz_qeshm

جزایر خلیج فارس همگی به دلیل هم‌جواری با این خلیج، دیدنی و سرشار از زیبایی هستند. خاک‌های متنوع (که نظیرش کمتر در سایر نقاط دیده می‌شود)، آسمان پر ستاره و ساحل‌های منحصر به فرد از برکت این هم‌جواری است. علاوه بر زیبایی‌های طبیعی، در هرمز دو بنای تاریخی وجود دارد که توجه گردشگران را به خود جلب می‌کند. یکی قلعۀ پرتغالی‌ها و دیگری موزۀ احمد نادعلیان.

قلعۀ پرتغالی‌ها

آلفونسو د آلبوکرک یک دریانورد پرتغالی است. او برای اولین بار در سال ۹۰۹ اتفاقی گذارش به خلیج فارس خورد. موقعیت تجاری، اقتصادی، صنعتی آن سبب شد آلفونسو بدون معطلی نقشه‌ای برای حمله به خلیج فارس طراحی کند. او در طراحی نقشه موفق بود. سه سال بعد یعنی سال ۹۱۲ دوباره به خلیج فارس برگشت. این بار با سلاح و سپاه آمده بود. او در سال ۹۱۳ با کشت و کشتار بسیار هرمز را اشغال کرد.

قلعه پرتغالی‌ها

مردم غیور هرمز دست روی دست نگذاشتند. آن‌ها در سال‌های ۹۱۹، ۹۲۵، ۹۲۸ و ۹۵۷ شمسی سر به شورش برداشتند. البته تمام این شورش‌ها سرکوب شد. تا اینکه در سال ۱۰۳۱ امام قلی خان، یکی از امرای شاه عباس، توانست هرمز را آزاد کند. اما هنوز هم آثار و خرابه‌های قلعۀ پرتغالی‌ها و توپ‌های آن‌ها در شمال این جزیره دیده می‌شود.

موزۀ احمد نادعلیان

احمد نادعلیان هنرمند ویژۀ معاصر است. هم اکنون در هرمز سکونت دارد و آثار هنری خود را در یک موزه در معرض دید گردشگران قرار داده است. حضور این هنرمند گرانقدر و آثار زیبای او بسیار ارزشمند است. زیرا نشان پویایی، رشد و حرکت است. وجود این موزه ثابت می‌کند که همچنان ارزش‌ها، زیبایی‌ها و تاریخ‌ها در حال ساخته شدن هستند. ثابت می‌کند ما همچنان وجود داریم. همچنان می‌توانیم بیافرینیم. همچنان می‌توانیم بسازیم.

موزه احمد نادعلیان در هرمز

اگر به هرمز سفر کردید حتماً به این موزه سر بزنید. از این هنرمند معاصر که قدر طبیعت را خوب می‌داندحمایت کنید. باشد تا این چنین هنرمندان بیشتر باشند.

سفر به هرمز

یک پیشنهاد ویژه برای سفر، جزیرۀ هرمز است. به هرمز سفر کنید. زیبایی‌های طبیعی آن را از نزدیک ببینید. رنجی که در طی سال‌ها بر اثر حملۀ متجاوزان متحمل شده است را التیام ببخشید. ساحلش، آسمانش، خلیج فارس را لمس کنید.

در هرمز، میزبون مراقب آسایش شما عزیزان هست. با اجاره سوئیت در هرمز یا اجاره ویلا در جزیره هرمز مهمان بهترین میزبان‌ها باشید.