جزیره قشم؛ عرصۀ هنرنمایی آب و باد بر روی خاک

یکی دیگر از جزایر استان هرمزگان قشم است. این جزیرۀ زیبا بزرگ‌ترین جزیرۀ ایران و خلیج فارس محسوب می‌شود و در تنگۀ هرمز قرار دارد. فقط چند دهه است که به یک جاذبۀ توریستی و گردشگری تبدیل شده است.

شاید در نگاه اول قشم بیشتر به خاطر بازارهایی که دارد شهره باشد اما این تنها جاذبۀ آن نیست. باید بدانید دیدنی‌های طبیعی خاص و ویژه‌ای در این جزیره چشم به راه شما هستند. از جمله: جنگل‌های حرا، غارهای خوربس، تنگۀ چاهکوه، دلفین‌های آبی خلیج فارس، درّۀ ستاره‌ها، جزایر ناز و غار نمکدان.

درخشش فیتوپلانکتون‌ها، قشم – عکس از hormoz-qeshm

پیشینۀ قشم

قدمت قشم چقدر است؟ آیا فقط چند دهه است که این جزیرۀ زیبا پدیدار شده است؟ خیر. این جزیره نیز مثل سایر نقاط ایران عزیز قدمتی هزاران ساله دارد.

در دوران ساسانیان، قشم، ابرکاوان (Abarkāvān) خوانده می‌شد. ابر کاوان در لغت به معنای از تبار کاوه است.

این جزیره در حدود ۶۶۳-۶۶۴ مورد حمله و تاخت و تاز عثمان بن ابوالعاصی ثقفی قرار گرفت. قشم توسط سپاهیان او تسخیر شد و از این طریق به جنوب ایران هجوم بردند و در توّاج فرود آمدند.

ابرکاوان در اوایل عصر اسلامی شکوفا و پررونق بود، کشت‌زارهایی پربار، روستاهای بسیار، شهری آباد، سرشار از درختان خرما. این شهر یک مرکز فعال دریانوردی-تجاری بود.

اما متأسفانه مثل همیشه موقعیت خوب مکانی و رونق تجاری عامل سوءاستفادۀ خارجیان شد. تا حدی که در عصر یاقوت حموی ابرکاوان به هیچ وجه شکوه و رونق پیشین خود را نداشت.

موقعیت جغرافیایی

قشم از شمال به بندرعباس و قسمتی ازبندرلنگه، از شمال شرق به جزیرۀ هرمز، از شرق به جزیرۀ لارک، از جنوب به جزیرۀ هنگام و از جنوب غرب به جزایر تنب بزرگ و کوچک و ابوموسی محدود می‌شود.

بندرعباس نزدیک‌ترین ساحل به قشم است. 

دیدنی‌های قشم

گنبد نمکی 

کوه مخروطی شکلی که در جنوب غربی جزیره واقع شده است، کوه نمکی یا کوه نمکدان خوانده می‌شود. این کوه ۳۹۷متر ارتفاع دارد که از انباشته شدن صخره‌های آذرین با رسوبات ساخته شده است. این گنبد نمکی با بقایای معادن نمک باستانی و چشمه‌های آب شور به خودی خود یک اثر تاریخی طبیعی دیدنی محسوب می‌گردد.

گنبد نمکی قشم

دره ستارگان

در ساحل جنوبی جزیرۀ قشم، روستای برکه‌خلف وجود دارد. بین ساحل جنوبی جزیره و روستای برکه‌خلف درّه‌ای هست که درّۀ ستارگان خوانده می‌شود. این درّه یک پدیدۀ کم‌نظیر زمین‌شناسی است.

دره ستارگان، قشم – عکس از hormoz-qeshm

مردم مخصوصاً در شب از ورود به این درّه پرهیز می‌کنند. چون شکل ویژۀ این جزیره و حجم‌ها و پدیده‌های فرسایشی خاصی که در آن، کنار هم جمع شده‌، به ادوات موسیقی بدل شده‌اند. شب‌ها که باد تند می‌وزد و از لابه‌لای حفره‌های مختلف عبور می‌کند صداهایی خاص تولید می‌کند که شاید بتوان نام سمفونی طبیعت را بر آن نهاد. مردم از این صداها می‌ترسند و می‌گویند این درّه محل آمد و رفت اجنه و ارواح است.

اما این درّۀ عجیب تنها به علت فرسایش به وجود آمده است. فلات اولیه که کم و بیش دست نخورده باقی مانده ۷ تا ۱۵ متر از کف درّه ارتفاع دارد. جنس این درّه ماسه سنگ و سیمان آهکی سست و پوسته‌های فسیلی است. این لایه‌ها به قدری سست هستند که با هر بارندگی ممکن است تغییرات مورفولوژی در آن صورت بگیرد.

قلعۀ پرتغالی‌ها

دژهای پرتغالی در جزایر جنوبی متعدد بوده‌اند. البته هنوز هم آثارشان هست. آن طور که در منابع آمده است این دژها وظیفۀ پشتیبانی از دژ هرمز را داشته‌اند.

قلعه پرتغالی‌ها، قشم

ژئوپارک قشم

سال ۱۳۸۵ ژئوپارک قشم به عضویت شبکه جهانی ژئوپارک‌های تحت حمایت یونسکو درآمد. این ژئوپارک نخستین ژئوپارک خاورمیانه است.

علاوه بر گونه‌های گیاهی و جانوری زیبا، نادر و کم‌نظیر که در این منطقه وجود دارند، پدیده‌های زمین‌شناسی بی‌مانندی در این بخش وجود دارد که جذاب، زیبا، خاص و منحصر به فرد هستند.

تنگۀ کریان دولاب، قشم – عکس از hormoz-qeshm

جالب است بدانید جنوب غربی جزیره، یعنی در حوالی درّۀ ستارگان، هیچ نوع تمرکز و تجمع انسانی وجود ندارد. از قدیم‌الایام وجود نداشته است. یا اگر هم وجود داشته بسیار اندک بوده است. در این بخش: جنگل‌های حرا، گنبد نمک، غارهای نمک، چشمه‌های آب معدنی، دره چاهکوه، تنگ عالی، بام قشم، دره تندیس‌ها، کلات کشتاران و ده‌ها تخته سنگ و صخره با شکل‌های عجیب و اعجاب‌انگیز وجود دارد.

نمگۀ چاهکوه، قشم – عکس از hormoz-qeshm

چشمه‌ها

جزیرۀ قشم چند چشمه دارد که به طور پراکنده در جای جای جزیره دیده می‌شوند. اما آب هیچ یک از این چشمه‌ها شیرین نیست. تمامشان آب شور دارند. این چشمه‌ها عبارتند از:

چشمه کارگاه

این چشمه در هستۀ مرکزی ساختار تاقدیسی قرار دارد. چشمۀ کارگاه یک چشمۀ معدنی سولفوره و شور است.

چشمه گوری

رسوبات این واحد ۱۰۰ متر ضخامت دارد.

چشمه‌های دامنه کوه نمکدان

در کوه نمکدان، پهنه‌های پوشیده از نمک با کیفیت و کمیت بالا وجود دارند. این توده‌ها در تأمین نمک خوراکی و طبی و حتی در بخش پتروشیمی کاربرد دارند. به همین دلیل از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.

سفر به قشم

در سفر به قشم می‌توانید زمین را ببینید؛ لایه‌های زیرینش را، عجایب و شگفتی‌هایش را، سنگ‌های گونه گون و رنگ رنگش را. حتی می‌توانید بازی آب و باد با خاک را ببینید. به زبانی دیگر، می‌توانید هنر دست طبیعت را بر خاک ببینید. اگر به قشم سفر کردید از مجسمه‌ها و تندیس‌های طبیعی غافل نشوید.

در سفر به قشم میزبون، میزبان شماست. شما می‌توانید با اجاره ویلا در قشم یا اجاره ویلا لب دریا در قشم تمام دیدنی‌های قشم را در کمال آرامش و آسایش ببینید.

شگفتی‌های جزیره قشم

از قشم می‌توان به عنوان وسیع‌ترین جزیره ایران و خلیج فارس یاد کرد. این جزیره که به لحاظ جغرافیایی از اهمیت زیادی برخوردار است، در استان هرمزگان و در تنگه هرمز قرار دارد. اگر از بندرعباس به سمت قشم برویم، مسیری بیست دقیقه‌ای را با قایق‌های تندرو طی می‌کنیم که تجربه‌ای بسیار دل‌نواز و دوست‌داشتنی است.

در دل قشم آثار تاریخی خاص و خیره‌کننده‌ای از فرهنگ و تمدن این پهنه وسیع  جای گرفته است. قشم را می‌توان مقصد سفر تمامی افراد با تمامی سلایق و علاقه‌مندی‌ها دانست. چرا که در این جزیره انواع تفریحات و سرگرمی‌ها را می‌توانید تجربه کنید.

اگر می‌خواهید به جزیره قشم سفر کنید، بازدید از شگفتی‌های بی‌نظیرش را در اولویت قرار دهید.

اقامت در قشم

در قشم گزینه‌های زیادی برای اقامت وجود دارند. تعداد هتل‌ها و اقامتگاه‌های بوم‌گردی در این جزیره بسیار زیاد است.

در میان هتل‌های قشم، هتل ارم و هتل خلیج فارس در قشم از هتل‌های معروف این جزیره هستند که امکانات فراوانی را در اختیار مسافران قرار می‌دهند.

اقامتگاه‌های بوم‌گردی قشم نیز بسیار زیاد و متنوع هستند. اگر در این اقامتگاه‌ها ساکن شوید می‌توانید از غذاهای محلی و خاص قشم که به دست زنان بومی منطقه پخته می‌شوند، امتحان کنید. همچنین بومی‌ها برایتان طرح‌های زیبای حنا می‌زنند. با این کار بخش مهمی از فرهنگشان را به نمایش می‌گذارند. به همین دلیل، اجاره روزانه آپارتمان و اجاره خانه در قشم یکی از متداول‌ترین راه‌های اقامت است که گردشگران گرایش بیشتری به آن نشان می‌دهند.

جاذبه‌های قشم

قشم جاذبه‌های فراوانی دارد که بسیار منحصربه‌فرد هستند. اگر قرار است به قشم سفر کنید، قبل از سفر هر کدام از این جاذبه‌ها را بررسی نمایید تا در طول سفر از زمان خود به بهترین شکل بهره ببرید.

جنگل حرّا

این جنگل شگفت‌انگیز، نام خود را از درخت‌هایی که در آن قرار دارند، گرفته است. درخت‌‌های حرا، با ارتفاع ۳ تا ۶ متر، حدود ۲۰۰ کیلومتر مربع را در این منطقه، تحت پوشش خود قرار داده‌اند. ریشه این درختان در هنگام مدّ دریا، کاملا در آب فرو رفته‌اند و شما می‌توانید با قایق در بین آن‌ها رفت‌وآمد کنید. از تفریحات جذاب در این جنگل، ماهیگیری است.

در هنگام جزر، آب پایین می‌رود و شما با زمینی گل‌آلود مواجه هستید، با این حال، بازدید از جنگل تنها از راه آبی و با قایق امکان‌پذیر است. جنگل‌های حرا در میان جاذبه‌های قشم، در رتبه‌های ابتدایی قرار دارند.

غار خربس

این غار در ۱۵ کیلومتری قشم، در جاده قشم به روستای خربس قرار دارد. روستایی که در دوره ساسانیان بسیار آباد بوده اما امروزه به خرابه‌ای تبدیل شده که باقی‌مانده قلعه‌ای قدیمی از دوران صفویه را می‌توان در آن مشاهده کرد. همچنین آثاری از یک گورستان باستانی در روبروی دهانه غار مشاهده می‌شود. با توجه به آثار معماری صخره‌ای غار خربس، به نظر می‌رسد این غار در دوران ساسانیان و اشکانیان عبادتگاه پیروان مهرپرستی بوده است.

قشم «غار خربس»

جزایر ناز

جزایر ناز متشکل از دو جزیره در قسمت سواحل جنوبی قشم است. جزایری صخره‌ای و بسیار زیبا که خالی از سکنه هستند. این جزایر در فاصله اندکی از قشم قرار گرفته‌اند و وقتی آب دریا پایین می‌رود، مدت زمان کوتاهی، باریک‌راهی آن‌ها را به قشم وصل می‌کند.

در این منطقه ورزش‌های آبی، آفرود سواری و کرایه اسب و شتر از جمله تفریحات مورد استقبال گردشگران است. همچنین اگر برنامه‌ریزی شما برای سفر به جزایر ناز بر اساس جزر و مد آب باشد، می‌توانید پیاده‌روی روی آب را در این جزایر تجربه کنید!

تفریحات هوایی مثل پاراگلایدر، کایت بورد، بادسواری، چتربازی و پاراموتور نیز برای گردشگران از جذابیت خاصی برخوردار است. چرا که دیدن جزایر ناز از آسمان‌ها بسیار هیجان‌انگیز است.

قشم «ساحل جزایر ناز» عکس از پرویز امینی

دره ستاره‌ها

این دره که به آن دره ستارگان نیز می‌گویند، بخش مهمی از ژئوپارک قشم (تنها ژئوپارک خاورمیانه) را تشکیل می‌دهد. دره ستاره‌ها پدیده‌ای متحیر کننده از فرسایش سنگ‌های رسوبی زمین است که قدمتی ۲ میلیون ساله دارد. اگر به صخره‌های عجیب این دره خوب توجه کنید، متوجه خواهید شد که میلیون‌ها سال قبل، اتفاقات زمین شناختی عجیب و غریبی به وسیله باد و باران و رگبارها، در این مکان رخ داده است.

غار نمکدان

بلندترین قسمت جزیره قشم، کوهی با ارتفاع ۲۳۷ متر است که به آن کوه نمکی یا گنبد نمک می‌گویند. این کوه که از انباشته شدن صخره‌های آذرین با رسوبات شکل گرفته، طولانی‌ترین غار نمکی جهان را در دل خود جای داده است. عمر نمک‌های این غار به بیش از ۵۷۰ سال می‌رسد. درون این غار بسیار زیبا و جذاب است. در حقیقت وقتی وارد غار نمکدان می‌شوید، خواهید دید که یکی از بانمک‌ترین غارهای جهان پیش روی شماست! از نیمه‌های مسیر کف‌پوش غار تبدیل به نمک کریستال می‌شود و این‌گونه است که دلربایی غار دو چندان خواهد شد. احتمالا در ذهن خود غاری سفید را مجسم کرده‌اید که تبلور نمک در میان سفیدی‌هایش مشاهده می‌شود. اما بر خلاف تصور، این غار پوشیده از رنگ‌های متعدد است که چشم‌ها را به خود خیره می‌کنند. برای سفر به غار نمکدان نقشه‌های تهیه شده از غار واضح و گویا هستند، اما با این حال بهتر است در اولین سفر به این غار، شخصی که مسیر و شرایط غار را خوب میشناسد، همراهتان باشد.

قشم «جاده ساحلی به سمت غار نمکدان» عکس از پرویز امینی

قلعه پرتغالی‌ها

قدمت این قلعه به سال ۱۵۰۷ میلادی باز می‌گردد. در این سال پرتغالی‌ها با ساخت قلعه‌های متعدد در بخش جنوبی ایران، توانستند راه دریایی بین هند و اروپا را به دست بیاورند. آن‌ها حدود ۱۱۰ سال بر بازرگانی از طریق این مسیرها تسلط داشتند. این قلعه توسط آلفونسو دالبوکرک، یک دریانورد پرتغالی ساخته شده است.

قلعه پرتغالی‌ها یک قلعه تدارکاتی بوده که در آن از سلاح و مهمات نگهداری می‌شده است. بنای داخلی آن شامل آب‌انبار، زندان، کلیسا، اتاق‌های سربازخانه، تالار و مقر فرماندهی است. این بخش از کشورمان پس از ۱۱۰ سال توسط شاه عباس صفوی، از سلطه پرتغالی‌ها بیرون آمد.

قشم «قلعه پرتغالی‌ها»

تنگه چاهکوه

به جرأت می‌توان گفت یکی از پرهیجان‌انگیزترین قسمت سفر به قشم، بازدید از این دره شگفت‌انگیز در شرق جزیره است. دره‌ای که وقتی وارد آن می‌شوید، دل کندن بسیار سخت خواهد بود. نام دیگر تنگه چاهکوه، دره مقدس است. علت این نام‌گذاری این است که در گذشته‌های دور آب برای مردم بسیار مقدس بوده است. تنگه چاهکوه که مکانی برای ذخیره آب به شمار می‌رفته به دره مقدس شهرت یافت.

تنگه چاهکوه برای هر ساعتی از روز و هر زمانی از سال جامه‌ای زیبا و مخصوص بر تن می‌کند. شب‌ها دره چاهکوه دامادی‌ست که آسمان با لباس مملو از نگین‌های ریز و درشت برایش خودنمایی می‌کند و در هنگام بارش باران، دره مقدس جامه عشاق را به تن می‌نماید!

از زیبایی‌های این تنگه که بگذریم، ظاهر خاص سنگ‌ها و دیواره‌ها، نمایانگر قدمت بسیار زیاد آن است. در سفر به قشم بازدید از این دره زیبا را فراموش نکنید.

پارک کروکودیل‌ها در قشم

این پارک که از جاذبه‌های خاص کیش است، تنها پارک کروکودیل خاورمیانه می‌باشد. در پاک کروکودیل بیش از ۱۰۰ سر کروکودیل در سنین مختلف زندگی می‌کنند. در این پارک می‌توانید با نوع زندگی این جانوران خاص آشنا شوید. نحوه تخم‌گذاری، شیوه غذا خوردن، تولد بچه کروکودیل‌ها و هر سوالی که در مورد این جانوران در ذهن دارید، پاسخش را در پارک کروکودیل‌ها خواهید یافت.

همچنین وجود دیگر حیوانات در این پارک، باعث شده تا جذابیتش برای گردشگران چند برابر شود.

دره تندیس‌ها

 دره تندیس‌ها در قسمت جنوبی جنگل حرا قرار دارد. علت این نام‌گذاری وجود اشکال متعدد باطرح‌های طبیعی و مختلف در آن است. در سراسر خاک این دره وسیع از صدف‌های دو کفه پوشیده شده است.

قشم «دره تندیس‌ها» عکس از پرویز امینی

تفریحات قشم

غواصی، جت‌اسکی، شاتل و بسیاری از تفریحات ساحلی در قشم بسیار پرطرفدار هستند.

اگر سوار قایق‌های موتوری شوید و اندکی از ساحل فاصله بگیرید، در مدت زمان کوتاهی دوستان دریایی مهربانی پیدا می‌کنید به نام «دلفین‌ها» که قایق شما را در طول مسیر همراهی می‌کنند.

با توجه به سبک زندگی مردم قشم، شما می‌توانید شترسواری را با همراهی یکی از اهالی بومی تجربه کنید.

بازارهای قشم

اگر بخواهید به بازارهای قشم سری بزنید، باید یک روز کامل را به آن اختصاص دهید! قشم دارای بازارهای بسیار زیاد و متنوع است که می‌تواند طالب هر کالایی را اقناع نماید. برخی از این بازارها مانند درگهان، به سبک بازارهای قدیمی هستند و برخی دیگر که طی سالیان اخیر ساخته شده‌اند به سبک مدرن و امروزی‌اند.

در انتها، فراموش نکنید که در قشم، هوای فصل پاییز و زمستان بسیار مطلوب است و برای سفر به این جزیره، هیچ محدودیت فصلی‌ای وجود ندارد.