اِصفَهان؛ نصف جهان، سومین شهر بزرگ ایران

اِصفَهان، شهر تاریخی ایران، در مرکز کشور عزیزمان واقع شده است. این شهر زیبا و بزرگ، از حیث وسعت و جمعیت، سومین شهر ایران است. اصفهان در بین سال‌های ۱۰۵۰ تا ۱۷۲۲ میلادی یعنی در دوران حکومت صفویان پایتخت ایران بود.

معماری زیبای اسلامی، پل‌های سرپوشیده، مسجدها و مناره‌های منحصر به فرد، اصفهان دل‌نواز را در جهان شهره کرده است. بسیاری از این بناهایِ تاریخیِ سرد و گرم چشیدۀ روزگار در یونسکو به ثبت رسیده‌اند.

در واقع نام‌آوری اصفهان به قدری گسترش یافته که این شهر پر خاطره نصف جهان لقب گرفت است. لازم به ذکر است که اصفهان و رشت در آذر ۱۳۹۴ (دسامبر ۲۰۱۵) به عنوان نخستین شهرهای ایران، به شبکۀ شهرهای خلاق جهان زیر نظر یونسکو پیوستند. شهر خلاق شهری است که از نوآوری و توانمندی‌های شهروندان در توسعۀ پایدار شهری بهره بَرَد.

جاذبه‌های گردشگری تاریخی اصفهان

آثار تاریخی و هنری بسیاری در این شهر بزرگ وجود دارد. به همین دلیل هر ساله تعداد زیادی از توریست‌های خارجی به این شهر سفر می‌کنند. چون تماشای این آثار بزرگ را نمی‌توان از دست داد.

مسجد جامع

از جمله بناهای تاریخی و دیدنی عبارتند از: میدان نقش جهان، مسجد شاه، سی و سه پل، پل خواجو، پل مارنان، مسجد جامع، مسجد سید، مسجد شیخ لطف الله، منار جنبان، برج کبوتر خانه، گذر چهار باغ عباسی، میدان عتیق، کاخ چهل ستون، آتشگاه اصفهان، کاخ عالی قاپو، کاخ هشت بهشت، کلیسای وانک، حمام علینقی آقا، مدرسه چهار باغ و هتل عباسی.

منارجنبان

مقامات میراث فرهنگی استان اصفهان معتقدند بیش از ۲۲ هزار جاذبه تاریخی و فرهنگی ارزشمند در این استان وجود دارد. فریدون الهیاری، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان اظهار کرده است که  ۱۷۶۵ اثر تاریخی در استان اصفهان به ثبت ملی رسیده است.

بر این اساس اصفهان واقعاً به قدر نصف جهان بار سنگینی از تاریخ ایران زمین را بر دوش خود حمل می‌کند.

پیشینۀ تاریخی اصفهان

در گذشته نیز اصفهان در مرکز فلات ایران قرار داشت. در دوران پیش از اسلام گرانیگاه شاهان هخامنشی و ساسانی قلمرو غربی و به ویژه میان‌رودان بود. به همین علت گویی مرکز فلات ایران، که اصفهان در آن واقع بوده، مورد توجه این دودمان‌ها قرار نمی‌گرفته است.

در طول تاریخ، در محل فعلی اصفهان، می‌توان ردّپای شهرهای مختلف با نام‌ها و مردمانی گوناگون را دید.

جیِ باستانی

بنای اصفهان را به طهمورث، سومین پادشاه از سلسله پیشدادیان نسبت داده‌اند. پیشدادیان پیش از کیانیان بر ایران حکومت می‌کرده‌اند و بر اساس متن شاهنامه اولین حاکمان ایران زمین هستند. این شهر محلِ تقاطعِ راه‌های عمده و اقامتگاهِ سلطنتی پادشاهانِ هخامنشی نیز بوده‌است. استرابون، جغرافی‌دان یونانی، اصفهان را  مرکز کشور ایران خوانده است.

دورانِ ساسانیان

در دوران ساسانیان به دستور یزدگرد اول یک پادگان نظامی احتیاطی برای آموزش و اعزام نیروی کمکی در این منطقه احداث گردید. احتمالاً نام اسپهان (به معنی جایگاه ارتش) از روزگار ساسانیان به بعد جایگزین نام گی یا جی شده‌ است. اسپهان چون منطقۀ ولیعهد نشین ساسانیان بود، نسبت به شهرهای ایران آن زمان امتیاز ویژه‌ای داشت. اسپهان در آن زمان، قلمرو اعضای هفت خانواده بزرگ ایرانی صاحب نفوذ در پادشاهی بود.

اصفهان در سده‌های نخست دوران اسلامی

منابع، در سده‌های آغازین دوران اسلامی، از دو شهر نام می‌برند که هر دو در محل فعلی اصفهان بوده‌اند؛ شهری به نام جی و شهری به نام یهودیه. در سال ۲۳ هجری قمری اسپهان به دست اعراب تصرف شد. این شهر نیز مثل سایر ممالک دیگر ایران تا آغاز سدۀ چهارم هجری تحت سلطۀ اعراب بود. در زمان خلیفه منصور عباسی در دهکدۀ خشینان کاخی بنا شد. بارویی به گرد اصفهان کشیده شد. بنا شدن این کاخ و بارو، خشینان را به جویباره پیوند داد.

مزارع اطراف اصفهان در نزدیکی فولادشهر

ناصر خسرو قبادیانی در سال ۴۴۴ هجری قمری به اسپهان یا اصفهان سفر می‌کند و در مورد این شهر می‌گوید: اصفهان شهری است بر هامون نهاده، آب و هوایی خوش دارد و هر جا که ده گز چاه فرو برند، آبی سرد و خوش بیرون آید و شهر دیواری حصین بلند دارد. در شهر جوی‌های آب روان و بناهای نیکو و مرتفع و در میان شهر مسجد آدینه بزرگ نیکو و بارویِ شهر را گفتند سه فرسنگ و نیم است.

دوره صفوی

شاید بتوان گفت مهم‌ترین دوران تاریخ اصفهان دورۀ صفویه است. در این دوران اصفهان پایتخت بوده است و رونق فراوانی داشته است. شاه عباس صفوی در سال ۱۰۰۶ پایتخت ایران را از قزوین به اصفهان منتقل کرد. موقعیت مرکزی اصفهان و دوری آن از مرزها، کاهش قدرت قزلباش‌ها و همچنین بهبود تجارت از دلایل این انتقال است.

چهل ستون دوره صفوی

مسجدها، آب‌انبارها و کاروانسراهایی که امروزه به عنوان آثار تاریخی مورد توجه مردم سراسر جهان قرار می‌گیرند حاصل همین انتقال هستند. به علاوه مرد بزرگی چون شیخ بهایی در این دوران در اصفهان زندگی می‌کرده است. این مرد بزرگ و عالم و فاضل در این شهر شبکه‌های کامل ارتباطی و  آبیاری ایجاد کرد. همچنین شهر بازرگانی نجف آباد را در چند کیلومتری غرب اصفهان بنیاد نهاد. نجف آباد برای تهیۀ آذوقۀ شهر، زیر بنای زراعی استواری محسوب می‌شد.

اصفهان در روزگار شاه عباس اول تا مرگ شاه عباس دوم سر آمد تمام شهرهای خاور زمین بود. در آن روزگار، با اضافه شدن کوه‌های چهارگانهٔ (عباس‌آباد، جلفا، گبرآباد و اسپهان) پایتخت صفوی از قسطنطنیه هم بزرگ‌تر بود. این شهر باشکوه در آن روزگار ۱۳۷ کاخ، ۱۶۲ مسجد، ۴۸ مدرسه، ۲۷۳ حمام و ۱۲ گورستان داشت.

سفر به اصفهان

اصفهان شهر تاریخ و خاطره است. برای سفر به این شهر باشکوه نگران اقامتگاه نباشید. میزبون، در اصفهان، میزبان شماست. شما می‌توانید با اجاره منزل مبله در اصفهان یا اجاره سوئیت در اصفهان یا اجاره روزانه خانه در اصفهان، هر مدت که مایل بودید، مهمان بهترین میزبانان جهان، یعنی مردم مهربان و خونگرم نصف جهان باشید.

 

اَبیانه؛ روستای زیبای سرخ، تاریخ‌دیده و اصیل ایرانی

ابیانۀ هزار و پانصد ساله، منطقه‌ای خوش‌منظره و خوش آب و هواست. این روستا با ۲۲۲۲ متر ارتفاع از سطح دریا یکی از بلندترین نقاط مسکونی در ایران است. معماری بومی، بناهای تاریخی متنوع، آب و هوای معتدل، موقعیت طبیعی مساعد، شهرت بی‌مانندی به این روستا بخشیده‌اند. بر پایۀ موارد مذکور، در تاریخ ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۸  ابیانه به فهرست آثار ملی ایران پیوست.

موقعیت جغرافیایی ابیانه

ابیانۀ زیبا، از توابع بخش مرکزی شهرستان نطنز، در ۳۵ کیلومتری شمال غربی نطنز در استان اصفهان واقع است. این روستای بی‌مثال در دامنۀ کوه کرکس جای گرفته است.

ابیانه در گذر زمان

محلی‌ها به ابیانه ویونا (Viuna) می‌گویند. وی (Vi) یعنی بید و ویانه (Viyane) یعنی بیدستان. مثل اینکه در گذشته ابیانه بیدستان بوده است. گذر زمان سبب شده ویونا به اویانه و سپس به ابیانه تغییر کند.

بافت روستایی ابیانه

خانه‌ها در این روستا تماما بر روی دامنۀ شیب کوه کرکس در شمال رودخانه برزرود بنا شده‌اند. بافت ساختاری خانه‌های این روستا حلزونی شکل است. یعنی، خانه‌های مکعبی با در و پنجرۀ مشبک چوبی ساخته و به صورت پلکانی روی هم قرار گرفته‌اند.

اما پلکانی یعنی، پشت بام مسطح خانه‌های پایین دست، حیاط خانه‌های بالا دست است. آن هم بدون اینکه هیچ دیوار محصور کننده‌ای وجود داشته باشد. سپس پلکان‌ها مثل خانۀ حلزون حول یک مدار پیچیده‌اند. این بافت ساختاری مجذوب کننده، یادگار سه دورۀ سلجوقی، صفوی و قاجار است. خانه غلام نادر شاه و خانه نایب حسین کاشانی از خانه‌های قدیمی روستای ابیانه هستند.

روستای پلکانی ابیانه – عکس از طبیعت گردی

خانه‌های کهن روستا از خاکی سرخ تشکیل شده‌اند. خاصیت ویژۀ این خاک سرخ، استحکام هرچه بیشتر در بخورد با باران است. دیگر ویژگی آن جلوۀ آتشینی است که شب‌ هنگام به روستا می‌بخشد.

در دامنه‌های شیب‌دار کوه کرکس فضای کافی برای ساخت خانه‌هایی بزرگ که نیاز مردم را تأمین کند وجود ندارد. به همین دلیل هر خانواده انباری غارمانند در تپه‌های یک کیلومتری روستا ساخته‌اند. این انبارها خارج از ابیانه در کنار جاده ساخته شده. از این غارهای پنهان در تپه برای نگهداری دام و آذوقۀ زمستانی و وسایل غیرضروری استفاده می‌شود.

آثار تاریخی ابیانه

از مهم‌ترین ابنیه و آثار تاریخی این روستای دل‌انگیز می‌توان مسجد جامع، مسجد برزله، مسجد حاجتگاه، آتشکده هارپارک را نام برد.

از این میان، مهم‌ترین و قدیمی‌ترین بنا مسجد جامع است. این مسجد متعلق به سال ۴۶۶ه‍.ق است. قدیمی‌ترین بخش این مسجد، منبر چوبی منبّت‌کاری آن است.

اثر دیگر، مسجد برزله است. بر پایۀ شرقی آن سال ۷۰۱ حک شده است. بر این اساس این مسجد متعلق به دورۀ ایلخانان است.

اثر تاریخی دیگر، مسجد حاجتگاه است. این بنا در کوهستان در کنار صخره‌ها مستقر است. بر در ورودی آن سال ۹۵۲ه‍.ق نقش بسته است.

آتشکدۀ هارپارک نیز در این روستا واقع است. وجود این آتشکده قدمت بیش از هزار و پانصد سالۀ ابیانه را تأیید می‌کند.

زیارتگاه

روستای ابیانه سه زیارتگاه دارد. دو امام‌زاده که عبارتند از: مرقد شاهزاده عیسی و شاهزاده یحیی که گفته می‌شود از فرزندان امام موسی کاظم هستند. این دو امام‌زاده در جنوب روستا واقع شده‌اند. زیارتگاه سوم، هینزا است.

مردم ابیانه

از ویژگی‌های منحصر به فرد این روستا حفظ سنت‌ها و گویش و لهجۀ اصیل است. چون راه عبور و مرور آن با شهرهای پر جمعیت دشوار بوده است مردم این روستا سال‌های بسیار در انزوا به سر برده‌اند. همین امر سبب شده اصالت خود را حفظ کنند و دچار تغییر و تحول نگردند.

مردم این روستای زیبا و تاریخی هم‌چون سایر ایرانیان به زبان فارسی صحبت می‌کنند. اما لهجۀ خاص ابیانه‌ای خودشان را دارند. لهجۀ زیبای آن‌ها با سایر مناطق و لهجه‌های متداول دیگر متفاوت است.

کلمات پهلوی هنوز در گویش مردم ابیانه شنیده می‌شود. البته این امر بیانگر این موضوع می‌تواند باشد که ابیانه کمتر از سایر مناطق در معرض تاخت و تاز دشمن قرار گرفته است. مصون ماندن از حملۀ دشمن برکت حفظ اصالت را به مردم این روستای باشکوه بخشیده است.

مردم این روستا همچنان لباس سنتی می‌پوشند. خوشبختانه در حفظ سنت‌ها تأکید و تعصب دارند و حاضر نیستند به راحتی از این ارزش‌ها عبور کنند.

لباس سنتی مردان شلوار گشاد و درازی از پارچۀ سیاه است. لباس سنتی زنان پیراهنی بلند از پارچه‌های رنگارنگ گل‌دار با چارقدهای سفید است.

لباس سنتی زنان ابیانه – عکس از طبیعت گردی

پیشۀ اصلی مردم روستای ابیانه، کشاورزی، باغداری و دامداری است. امروزه نیز برای ادارۀ این امور در ابیانه از روش‌های سنتی استفاده می‌شود. در این روستا مثل بسیاری از روستاهای دیگر، زنان پا به پای مردان در امور اقتصادی شرکت دارند.

علاوه بر موارد مذکور، در گذشته گیوه بافی از مشاغل پر درآمد زنان ابیانه بود.

بهترین زمان برای سفر به ابیانه

بهار و تابستان بهترین زمان برای سفر به ابیانه است. از طرفی در تاسوعا و عاشورا نیز هر ساله پذیرای مهمانان بسیاری از اقصا نقاط ایران است. از جمله مراسم دیگری که گردشگران را به این روستای تاریخی جذب می‌کند نخل‌گردانی و گلاب‌گیری است.

سوغات

اگر دوست داشتید می‌توانید میوه‌هایی مثل سیب، آلو، گلابی، گردو و بادام که از باغ‌های روستا چیده شده‌اند یا گیوه، گلیم و قالی، لباس‌های زری دوزی، پارچه‌های قلم‌کار و نان‌های محلی که کار دست زنان روستاست، بخرید و برای عزیزان‌تان سوغات بیاورید.

در ضمن، نگران اقامتگاه نباشید. میزبون، در سفر به ابیانۀ زیبا همراه شما هست. کافیست با اجاره سوئیت در ابیانه یا اجاره ویلا در ابیانه سفر خود را بیمه کنید.