اِصفَهان؛ نصف جهان، سومین شهر بزرگ ایران

اِصفَهان، شهر تاریخی ایران، در مرکز کشور عزیزمان واقع شده است. این شهر زیبا و بزرگ، از حیث وسعت و جمعیت، سومین شهر ایران است. اصفهان در بین سال‌های ۱۰۵۰ تا ۱۷۲۲ میلادی یعنی در دوران حکومت صفویان پایتخت ایران بود.

معماری زیبای اسلامی، پل‌های سرپوشیده، مسجدها و مناره‌های منحصر به فرد، اصفهان دل‌نواز را در جهان شهره کرده است. بسیاری از این بناهایِ تاریخیِ سرد و گرم چشیدۀ روزگار در یونسکو به ثبت رسیده‌اند.

در واقع نام‌آوری اصفهان به قدری گسترش یافته که این شهر پر خاطره نصف جهان لقب گرفت است. لازم به ذکر است که اصفهان و رشت در آذر ۱۳۹۴ (دسامبر ۲۰۱۵) به عنوان نخستین شهرهای ایران، به شبکۀ شهرهای خلاق جهان زیر نظر یونسکو پیوستند. شهر خلاق شهری است که از نوآوری و توانمندی‌های شهروندان در توسعۀ پایدار شهری بهره بَرَد.

جاذبه‌های گردشگری تاریخی اصفهان

آثار تاریخی و هنری بسیاری در این شهر بزرگ وجود دارد. به همین دلیل هر ساله تعداد زیادی از توریست‌های خارجی به این شهر سفر می‌کنند. چون تماشای این آثار بزرگ را نمی‌توان از دست داد.

مسجد جامع

از جمله بناهای تاریخی و دیدنی عبارتند از: میدان نقش جهان، مسجد شاه، سی و سه پل، پل خواجو، پل مارنان، مسجد جامع، مسجد سید، مسجد شیخ لطف الله، منار جنبان، برج کبوتر خانه، گذر چهار باغ عباسی، میدان عتیق، کاخ چهل ستون، آتشگاه اصفهان، کاخ عالی قاپو، کاخ هشت بهشت، کلیسای وانک، حمام علینقی آقا، مدرسه چهار باغ و هتل عباسی.

منارجنبان

مقامات میراث فرهنگی استان اصفهان معتقدند بیش از ۲۲ هزار جاذبه تاریخی و فرهنگی ارزشمند در این استان وجود دارد. فریدون الهیاری، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان اظهار کرده است که  ۱۷۶۵ اثر تاریخی در استان اصفهان به ثبت ملی رسیده است.

بر این اساس اصفهان واقعاً به قدر نصف جهان بار سنگینی از تاریخ ایران زمین را بر دوش خود حمل می‌کند.

پیشینۀ تاریخی اصفهان

در گذشته نیز اصفهان در مرکز فلات ایران قرار داشت. در دوران پیش از اسلام گرانیگاه شاهان هخامنشی و ساسانی قلمرو غربی و به ویژه میان‌رودان بود. به همین علت گویی مرکز فلات ایران، که اصفهان در آن واقع بوده، مورد توجه این دودمان‌ها قرار نمی‌گرفته است.

در طول تاریخ، در محل فعلی اصفهان، می‌توان ردّپای شهرهای مختلف با نام‌ها و مردمانی گوناگون را دید.

جیِ باستانی

بنای اصفهان را به طهمورث، سومین پادشاه از سلسله پیشدادیان نسبت داده‌اند. پیشدادیان پیش از کیانیان بر ایران حکومت می‌کرده‌اند و بر اساس متن شاهنامه اولین حاکمان ایران زمین هستند. این شهر محلِ تقاطعِ راه‌های عمده و اقامتگاهِ سلطنتی پادشاهانِ هخامنشی نیز بوده‌است. استرابون، جغرافی‌دان یونانی، اصفهان را  مرکز کشور ایران خوانده است.

دورانِ ساسانیان

در دوران ساسانیان به دستور یزدگرد اول یک پادگان نظامی احتیاطی برای آموزش و اعزام نیروی کمکی در این منطقه احداث گردید. احتمالاً نام اسپهان (به معنی جایگاه ارتش) از روزگار ساسانیان به بعد جایگزین نام گی یا جی شده‌ است. اسپهان چون منطقۀ ولیعهد نشین ساسانیان بود، نسبت به شهرهای ایران آن زمان امتیاز ویژه‌ای داشت. اسپهان در آن زمان، قلمرو اعضای هفت خانواده بزرگ ایرانی صاحب نفوذ در پادشاهی بود.

اصفهان در سده‌های نخست دوران اسلامی

منابع، در سده‌های آغازین دوران اسلامی، از دو شهر نام می‌برند که هر دو در محل فعلی اصفهان بوده‌اند؛ شهری به نام جی و شهری به نام یهودیه. در سال ۲۳ هجری قمری اسپهان به دست اعراب تصرف شد. این شهر نیز مثل سایر ممالک دیگر ایران تا آغاز سدۀ چهارم هجری تحت سلطۀ اعراب بود. در زمان خلیفه منصور عباسی در دهکدۀ خشینان کاخی بنا شد. بارویی به گرد اصفهان کشیده شد. بنا شدن این کاخ و بارو، خشینان را به جویباره پیوند داد.

مزارع اطراف اصفهان در نزدیکی فولادشهر

ناصر خسرو قبادیانی در سال ۴۴۴ هجری قمری به اسپهان یا اصفهان سفر می‌کند و در مورد این شهر می‌گوید: اصفهان شهری است بر هامون نهاده، آب و هوایی خوش دارد و هر جا که ده گز چاه فرو برند، آبی سرد و خوش بیرون آید و شهر دیواری حصین بلند دارد. در شهر جوی‌های آب روان و بناهای نیکو و مرتفع و در میان شهر مسجد آدینه بزرگ نیکو و بارویِ شهر را گفتند سه فرسنگ و نیم است.

دوره صفوی

شاید بتوان گفت مهم‌ترین دوران تاریخ اصفهان دورۀ صفویه است. در این دوران اصفهان پایتخت بوده است و رونق فراوانی داشته است. شاه عباس صفوی در سال ۱۰۰۶ پایتخت ایران را از قزوین به اصفهان منتقل کرد. موقعیت مرکزی اصفهان و دوری آن از مرزها، کاهش قدرت قزلباش‌ها و همچنین بهبود تجارت از دلایل این انتقال است.

چهل ستون دوره صفوی

مسجدها، آب‌انبارها و کاروانسراهایی که امروزه به عنوان آثار تاریخی مورد توجه مردم سراسر جهان قرار می‌گیرند حاصل همین انتقال هستند. به علاوه مرد بزرگی چون شیخ بهایی در این دوران در اصفهان زندگی می‌کرده است. این مرد بزرگ و عالم و فاضل در این شهر شبکه‌های کامل ارتباطی و  آبیاری ایجاد کرد. همچنین شهر بازرگانی نجف آباد را در چند کیلومتری غرب اصفهان بنیاد نهاد. نجف آباد برای تهیۀ آذوقۀ شهر، زیر بنای زراعی استواری محسوب می‌شد.

اصفهان در روزگار شاه عباس اول تا مرگ شاه عباس دوم سر آمد تمام شهرهای خاور زمین بود. در آن روزگار، با اضافه شدن کوه‌های چهارگانهٔ (عباس‌آباد، جلفا، گبرآباد و اسپهان) پایتخت صفوی از قسطنطنیه هم بزرگ‌تر بود. این شهر باشکوه در آن روزگار ۱۳۷ کاخ، ۱۶۲ مسجد، ۴۸ مدرسه، ۲۷۳ حمام و ۱۲ گورستان داشت.

سفر به اصفهان

اصفهان شهر تاریخ و خاطره است. برای سفر به این شهر باشکوه نگران اقامتگاه نباشید. میزبون، در اصفهان، میزبان شماست. شما می‌توانید با اجاره منزل مبله در اصفهان یا اجاره سوئیت در اصفهان یا اجاره روزانه خانه در اصفهان، هر مدت که مایل بودید، مهمان بهترین میزبانان جهان، یعنی مردم مهربان و خونگرم نصف جهان باشید.

 

دلم از وحشت زندان سکندر بگرفت، رخت بربندم و تا ملک سلیمان بروم

شیراز

شیراز یکی از شهرهای بزرگ ایران و کلان‌شهرزیبای ایران سرافراز و مرکز استان فارس است. شیراز در بخش مرکزی استان فارس، در ارتفاع ۱۴۸۶ متر بالاتر از سطح دریا و در منطقهٔ کوهستانی زاگرس واقع شده و آب و هوای معتدلی دارد. این شهر از سمت غرب به کوه دراک، از سمت شمال به کوه‌های بمو، سبزپوشان، چهل‌مقام و باباکوهی (از رشته‌کوه‌های زاگرس) محدود شده‌است. شیراز از دیرباز به واسطهٔ مرکزیت نسبی‌اش در منطقهٔ زاگرس جنوبی و واقع‌شدن در یک منطقهٔ به نسبت حاصل‌خیز، محلی طبیعی برای مبادلات محلی کالا بین کشاورزان، یکجانشینان و عشایر بوده‌است. (منبع: ویکی پدیا)

باغ‌های شیراز
باغ‌های شیراز – عکس از شیرازگردی

شیراز مهد فرهنگ و ادب

شیراز یا به زعم حافظ شیرین سخن، مُلک سلیمان، شهری است که در سخت‌ترین دوران حیات خود به لطف حکم‌رانی شیخ ابو اسحاق اینجو امن‌ترین نقطه ایران و مأمن و ملجأ و به عبارتی دیگر بهشت برین شعرا و حکما و علما بوده است. شیراز شهری است که در بطن خود حافظ، سعدی، عبید زاکانی، خواجوی کرمانی و بسیاری دیگر از بزرگان زبان و ادب پارسی را پرورید. هم‌اکنون نیز هرساله آرامگاه حافظ، سعدی، خواجوی کرمانی، شوریدۀ شیرازی، ابن خفیف و شاه داعی الله میزبان مسافران بسیاری از سراسر دنیا هستند. اما جاذبۀ شیراز به مقابر اساطیر شعر فارسی ختم نمی‌شود، شیراز یکی از شهرهایی است که زیباترین و حیرت‌انگیزترین اماکن تاریخی را دارد.

حافظیه شیراز
حافظیه شیراز – عکس از شیرازگردی

معماری و تاریخ شیراز

از جمله اماکن تاریخی شیراز عبارتند از: دروازه قرآن، مسجد نصیرالملک، باغ ارم، عمارت شاپوری، باغ عفیف آباد، ارگ کریم خان، بازار وکیل، حمام وکیل، خانۀ قوام شیرازی، کلیسای وانک، خانۀ زینت الملوک و شاه‌چراغ. معماری اصیل و شیشه‌های رنگی به کار رفته در مسجد نصیرالملک و خانۀ زینت الملوک به آن‌ها جلوه‌ای بی‌مثال بخشیده است که توجه همگان را به خود جلب می‌کنند و امکان ندارد به سمت اینستاگرام بروید، شیراز را جستجو کنید و عکسی از مسجد نصیرالملک یا مسجد صورتی نبینید.

مسجد نصیرالملک – عکس از محمد فروغی

شگفتی‌های شیراز

شاید بتوان شیراز را شهر چیزهای نامتعارف یا فوق‌العاده نامید، شیراز علاوه‌بر مسجد صورتی یک دریاچۀ صورتی نیز دارد. دریاچۀ مهارلو یک دریاچۀ نمکی است که هرساله میزبان پرندگان مهاجر و حیوانات وحشی است. اما دریاچۀ مهارلو تنها میزبان پرندگان مهاجر نیست بلکه سد چمران نیز این مسئولیت خطیر را بر عهده دارد. یکی دیگر از نامتعارف‌ها یا شاید بهتر باشد بگویم یکی دیگر از شگفتی‌های شیراز، کوچۀ قهر و آشتی است. کوچه‌ای باریک که اگر گذار آدم‌های قهر به آن بخورد مجبور می‌شوند با هم آشتی کنند. از دیگر غرایب طبیعی شیراز می‌توان از کوه دراک و تنگۀ هایقر فیروزآباد نام برد.

دریاچه مهارلو
دریاچه مهارلو – عکس از شیرازگردی

شیراز آن‌قدر شگفتی دارد که گفتن از نقش رستم و تخت جمشید و آرامگاه کوروش را از یاد بردم. اگر در جدولی شهرهای ایران را بر اساس جاذبه‌های گردشگری رده‌بندی کنیم به گمانم شیراز می‌تواند صدرنشین جدول شهرهای ایران باشد. پس بیهوده نیست گفتن این حرف که شیراز شهری است که می‌تواند پذیرا و میزبان سلایق متفاوت باشد؛ شیراز شگفتی‌های بسیاری را در خود دارد. می‌توان گفت شیراز از معدود شهرهایی است که همچنان اصالت و زیبایی فرهنگی، تاریخی و طبیعی خودش را حفظ کرده است. همچنین می‌توان گفت شیراز یک میزبان متفاوت است که هر لحظه می‌تواند مهمان خود را حیرت‌زده کند. شما می‌توانید در عین آرامش در منزل مبله شیراز را زندگی کنید. طوری که انگار شیراز شهر خود شماست و آن خانه، خانۀ خود شما.

کوچه باغ‌های قصرالدشت
کوچه باغ‌های قصرالدشت – عکس از شیرازگردی

سفر به شیراز

افسوس و صد افسوس که آدمی پا به دنیا بگذارد و از دروازه قرآن عبور نکند و رقص رنگ را در مسجد نصیر الملک نبیند و در بازار وکیل پرسه نزند و در دریاچه ارغوانی مهارلو پا نگذارد و میزبانی سد چمران از پرندگان را نبیند.
اگر دل گرفته‌اید، اگر از درد و رنج روزگار شکایت دارید، وقت را تلف نکنید؛ همین امروز راهی شیراز شوید و با اجاره سوئیت کوچک در شیراز چند روز دلپذیر را تجربه کنید. افتخار است که در شهر عشق و شعر میزبون شما باشیم.

خوشا شیراز و وضع بی مثالش      خداوندا نگهدار از زوالش