همه چیزهایی که باید درباره نقش رستم بدانید(خواندن 7 دقیقه)

نقش رستم - شیراز
نقش رستم - شیراز

ایران به دلیل دارایی‌های تاریخی‌اش یکی از مهم‌ترین کشورهای منطقه محسوب می‌شود. کشوری با تمدن چندین هزار ساله که البته بخش مهمی از آثار باستانی‌اش توسط بیگانگان به تاراج رفته است. به میزبون همراه باشید تا با هم سفری به گنجینه تاریخی نقش رستم داشته باشیم.

نقش رستم کجاست؟

این منطقه باستانی حدود ۵ کیلومتر با تخت جمشید فاصله دارد. ساخت بناهای این منطقه ۵۱۹ سال قبل از میلاد مسیح با گور دخمه‌ای که داریوش اول هخامنشی در دل صخره‌ها برای خود و خانواده‌اش بر پا کرد، آغاز شد.

طبق شواهد موجود تصویری از یک مرد با لباس بلند و کلاهی نوک تیز در این منطقه وجود دارد که نه شبیه ساسانی‌ها است و نه شبیه هخامنشی‌ها. برخی متخصصان می‌گویند این تصویر مربوط به رستم، قهرمان شاهنامه است زیرا او در این مکان اسفندیار را شکست داده است.

گور دخمه داریوش اول هخامنشی در نقش رستم

گوردخمه داریوش اول هخامنشی- نقش رستم
گوردخمه داریوش اول هخامنشی- نقش رستم

گور دخمه داریوش نمایی همچون کاخ تچر در تخت جمشید دارد. کاخ تچر محل زندگی داریوش اول و خانواده‌اش بود. به نظر می‌رسد علت این شباهت باز می‌گردد به اعتقادی که هخامنشیان در مورد رستاخیر مردگان داشتند. از این رو مقبره را شبیه کاخ محل زندگی پادشاه ساختند تا او پس از مرگ احساس غربت نداشته باشد. بر سر در ورودی مقبره او دو سنگ نگاره وجود دارد که یادگاری از زمان پادشاهی وی است. در این سنگ نگاره‌ها نکات مهمی وجود دارد که بیان‌گر اطلاعاتی در مورد قلمرو هخامنشیان است. در همین گور دخمه و در کنار مقبره داریوش اول، آرامگاه فرزندش خشایارشا نیز قرار دارد.

گور دخمه‌های پادشاهان دیگر

اردشیر اول و داریوش دوم پسر و نوه خشایارشاه نیز دو مقبره دیگر در نقش رستم و در کنار گور دخمه داریوش اول بنا کرده‌اند. هر کدام از گور دخمه‌های مذکور بین ۳ الی ۹ قبر را در خود جای داده است که مربوط به پادشاهان و خانواده‌هایشان می‌باشد.

ساختمان مجهول‌الحال نقش رستم

در مقابل گور دخمه‌های ذکر شده ساختمان بسیار بزرگی قرار دارد که قدمتش حدود ۲۵۰۰ سال است. این ساختمان از سنگ‌های خرد اما کاملا یه دست ساخته شده و مشخص نیست که کاربری آن در چه زمینه‌ای بوده است. برخی معتقدند که مکتوبات مقدس زرتشتی در آن نگهداری می‌شده است و برخی دیگر آن را بنایی با کاربرد گاه‌شمار معرفی می‌کنند که با توجه به سایه‌های روی سنگ‌هایش روز شمار ماه‌های سال معلوم می‌شده است. عده‌ای نیز فرضیه نگه‌داری آتش مقدس در این بنا را مطرح می‌کنند. هیچ‌کدام از این نظریات به اثبات نرسیده و کاربری این بنای باشکوه همچنان مجهول‌الحال مانده است. نکته جالب توجه این است که با وجود عمر بسیار زیاد این ساختمان، هنوز هم شکوه و عظمتش را حفظ کرده است.

بنای نیمه‌کاره

در ۲ کیلومتری بخش جنوبی نقش رستم یک ساختمان نیمه تمام قرار گرفته که به آرامگاه کوروش کبیر بسیار شباهت دارد. باستان‌شناسان می‌گویند این بنا به دستور کمبوجیه، پسر کوروش ساخته شده و با مرگ زود هنگام وی نیمه تمام رها شده است.

تصویر تاج‌گذاری اردشیر اول

سنگ نگاره تاج‌گذاری اردشیر اول- نقش رستم
سنگ نگاره تاج‌گذاری اردشیر اول- نقش رستم

در نقش رستم سنگ نگاره‌ای وجود دارد که لحظه تاج‌گذاری اردشیر اول را به تصویر می‌کشد. بر اساس شواهد تاریخی پدر اردشیر اول یکی از عابدان معبد آناهیتا در شهر استخر بوده است. بعد از پیروزی اردشیر در نبرد با اردوان اشکانی، این سنگ نگاره به دستور پدر اردشیر آماده شده است. در این تصویر اهورامزدا که مانند اردشیر بر روی اسب سوار است، تاج پادشاهی را به دستان اردشیر می‌دهد. فرد دیگری در تصویر مشاهده می‌شود که در تصاویر دیگر به جا مانده از اردشیر نیز حضور دارد. این فرد خدمتکار اردشیر بوده که در این تصویر یک مگس‌پران در دست داشته و پشت اردشیر ایستاده است. زیر سم اسب‌ها نیز دو دشمن به هلاکت رسیده‌اند که یکی از آن‌ها اردوان پنجم اشکانی است.

سنگ نگاره شاپور اول ساسانی

سنگ نگاره شاپور اول ساسانی- نقش رستم
سنگ نگاره شاپور اول ساسانی- نقش رستم

شاپور یکم یکی از قدرتمندترین پادشاهان سلسله ساسانی بوده است. در نقش رستم از اون سنگ نگاره‌ای به جای مانده که بیان‌گر داستان غلبه‌اش بر امپراطوران روم فیلیپ عرب و والرین است. فیلیپ پس از شکست از شاپور، برای این‌که زنده به وطن باز گردد به ناچار به شاپور اول خراج پرداخت کرد. والرین نیز از شاپور اول شکست خورده و اسیر شد. در این تصویر فیلیپ روبروی شاپور زانو زده است و و والرین دستانش توسط شاپور گرفته شده که در هر دو تصویر پیروزی شاپور به نمایش گذاشته شده است. روحانی ارشد دوره ساسانی نیز در این تصویر پشت سر شاپور ایستاده است. البته به نظر می‌رسد این بخش از تصویر در زمان بهرام دوم به سنگ نگاره شاپور اول اضافه شده است. زیر شکم و زیر سم اسب شاپور نیز دو نوشته وجود دارد که به زبان یونانی می‌باشد.

سنگ نگاره‌های بهرام دوم ساسانی

سنگ‌نگاره بهرام دوم ساسانی- نقش رستم
سنگ‌نگاره بهرام دوم ساسانی- نقش رستم

از بهرام دوم سه سنگ نگاره به جای مانده که یکی از آن‌ها به مقبره داریوش هخامنشی بسیار نزدیک است. در سنگ نگاره اول تصویر بهرام را مشاهده می‌کنیم. در این تصویر در مقابل بهرام شش نفر ایستاده‌اند که در میان آن‌ها شاپور یکم و اردشیر یکم نیز دیده می‌شوند. گویا بهرام برای این‌که پادشاهی خود را به اثبات برساند نیاز داشته تا تصویر اجداد خود را بر روی سنگ نگاره بیاورد. در میان این شش نفر روحانی ارشد ساسانیان، کرتیر نیز به چشم می‌خورد. این تصاویر بر روی سنگ نگاره‌ای از ایلامی‌ها حکاکی شده و این در حالی است که به نظر می‌رسد ساسانی‌ها احترام خاصی برای آثار هخامنشیان قائل بوده‌اند. بر همین اساس می‌توان نتیجه گرفت که احتمالا ساسانی‌ها، با ایلامی‌ها آشنا بوده و مخالف آن‌ها بوده‌اند.

سنگ نگاره دوم به جا مانده از بهرام نشانگر تصاویری از جنگ او با دشمنی است که بر سرش کلاه‌خود رومی دارد. به نظر می‌رسد که منظور بهرام امپراطور روم باشد.

سنگ‌نگاره‌ای دارای دو تصویر از بهرام دوم ساسانی
سنگ‌نگاره‌ای دارای دو تصویر از بهرام دوم ساسانی

سومین سنگ نگاره مربوط به بهرام دوم که زیر مقبره داریوش هخامنشی قرار دارد، دارای دو تصویر می‌باشد. در تصویر اول بهرام با نیزه‌اش ضربه مهلکی به دشمن زده و دشمن در حال افتادن از اسب می‌باشد. در این تصویر نیزه بهرام شکسته و پشت او پرچم ساسانیان توسط شخصی بالا آمده است. به زیر اسب بهرام نیز فردی با کلاه رومی به خاک افتاده است.

تنها نقش برجسته نرسه در نقش رستم

نقش برجسته نرسه- نقش رستم
نقش برجسته نرسه- نقش رستم

نرسه در کتاب اوستا پیک اهورامزدا و فرشته‌ای مانند جبرئیل است. نام پادشاه هفتم ایران نیز نرسه ساسانی بوده است. این نقش برجسته تنها نقش برجسته‌ای است که از نرسه به جا مانده و او را در آن تصویر کرده‌اند. در این سنگ نگاره نرسه نماد قدرت را از آناهیتا، یکی از الهه‌های زرتشتیان دریافت می‌نماید. بر اساس این تصویر نرسه با دریافت این نماد، قدرت کنترل معبد آناهیتا در شهر استخر را به دست آورده است. نرسه در قسمت چپ تصویر و آناهیتا در سمت راست ایستاده‌اند. حلقه قدرت در دست راست نرسه و آناهیتا بوده و در میان تصویر شاه و ایزدبانو در ابعاد بسیار کوچکتر طراحی شده‌اند.

کتیبه کرتیر در نقش رستم

کرتیر مهم‌ترین موبد معبد ساسانیان بوده است. او روحانی‌ای متعصب و بسیار خود محور بوده که اعتقادات و افکار خود را بر روی چند کتیبه حک کرده است. وی در زمان شاپور اول یک کتیبه بر روی دیوار ساختمان کعبه زرتشت نگاشته که در آن برخی مسائل مذهبی دوره ساسانیان و اقدامات خودش را شرح داده است.

سنگ نگاره هرمز دوم

نقش برجسته هرمز دوم- نقش رستم
نقش برجسته هرمز دوم- نقش رستم

هرمز دوم پسر نرسه و پادشاه هشتم ایران زمین بوده است. سنگ نگاره او زیر مقبره اردشیر اول قرار گرفته است. در تصویر حک شده بر روی این سنگ هرمز با چهار نعل اسب به دشمن تاخته و اسب دشمن سرنگون شده است. دشمن او که ظاهری شبیه رومی‌ها دارد بر زمین افتاده و هرمز نیزه‌اش را در شکم او فرو کرده است.

جاذبه‌های دیگر شیراز

شیراز یکی از پرجاذبه‌ترین شهرهای ایران است که سالانه گردشگران زیادی را ار نقاط مختلف جهان به ایران می‌کشاند. این شهر زیبا علاوه‌بر نقش رستم جاذبه‌های تاریخی و طبیعی دیگری نیز دارد. باغ ارم، حمام وکیل، باغ دلگشا، تخت جمشید، خانه شاپوری فقط چند مورد از جذابیت‌های شیراز هستند. هرساله به خصوص در بهار مسافران زیادی با اجاره روزانه خانه در شیراز اقامت کرده و از تمام جاذبه‌های این شهر بازدید می‌کنند.

برای آشنایی با ۲۰ جاذبه شهر شیراز کلیک کنید

یک دیدگاه

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید