میراث فرهنگی؛ زنده کنندۀ یاد و خاطرۀ گذشتگان

میراث فرهنگی، تمام آن چیزی است که از گذشتگان برای ما باقی مانده و دارای ارزش فرهنگی است. آثار باقی مانده می‌تواند ملموس یا ناملموس باشد. میراث فرهنگی ملموس یعنی بناهای باستانی یا تاریخی، نقاشی‌ها، تندیس‌ها، کتب و نسخ خطی؛ میراث فرهنگی ناملموس یعنی آداب و رسوم خاص یک منطقه، یا نوع گویش و پوشش مردم. میراث فرهنگی، ارزش‌هایی است که از گذشتگان به ما رسیده است و شایسته است که از ما به آیندگان برسد. بر ماست که حلقۀ واسطه‌ای برای ادامۀ این جریان باشیم.

چرا میراث فرهنگی ارزشمند است؟

آنچه از گذشتگان به ما رسیده است، از گذشتگان به ما خبر می‌دهد. با مطالعۀ نشانه‌های باقی مانده از گذشته و گذشتگان است که می‌توانیم دوران پیش از خود را تصور کنیم. نیازهای آن‌ها را بشناسیم. از حکایت‌ها و داستان‌هایی که بر آن‌ها گذشته است مطلع شویم. از فراز و نشیب‌هایی که از سر گذرانده‌اند عبرت بگیریم.

امروزه با پیشرفت علم برای ما مقدّر شده است که با توجه به شکل و ظاهر آثار اکتشافی رازهای شیوۀ زندگی گذشتگان را دریابیم.

آثار لایه چینی چوب در سازمان میراث فرهنگی
آثار لایه چینی چوب در سازمان میراث فرهنگی

شناخت گذشته اهمیت بسیاری دارد. اندک عمر آدمی فرصت تجربۀ تمام ابعاد زندگی را فراهم نمی‌کند. اما با مطالعۀ گذشته، ما می‌توانیم به قدر تمام نسل‌های پیش از خود زندگی کنیم.

حالا تصور کنید که این میراث گرانقدر از بین برود. آن وقت آیندگان باید همه چیز را از ابتدا آغاز کنند. تمام راه رفتۀ گذشتگان را دوباره طی کنند. تشخیص دهند که کدام راه درست است و کدام غلط. این طوری هزاران سال هم که بگذرد باز پیشرفتی صورت نمی‌گیرد. چون تمام هزاران سال و تمام نسل‌های بشر درگیر امتحان راه‌های تکراری هستند. می‌توانیم به این حلقۀ معکوس بگوییم طلسم تکرار.

پس اگر بخواهیم جامعه‌ای پیشرفته و مترقی داشته باشیم لازم است از میراث گرانبهایی که از گذشتگان به ارث برده‌ایم حفاظت کنیم و صد البته آن را مورد توجه و مطالعه قرار دهیم. این طوری از طلسم تکرار نجات می‌یابیم و به سوی صعود حرکت می‌کنیم.

خطری که میراث فرهنگی را تهدید می‌کند

مهم‌ترین خطری که میراث ارزشمند گذشتگان ما را تهدید به نابودی می‌کند، زمان است. همۀ آثار کشف شده در یک روند دگرگونی پیوسته قرار دارند. بنابراین آنچه می‌کوشیم نگهش داریم در اصل در حال دگرگونی است و هرگز آنچه در ابتدا بوده است نخواهد بود.

بر این عامل مهم که ناگزیر است عوامل انسانی را هم اضافه کنید. حضور گردشگران و مواردی از قبیل دست زدن به آثار یا حتی نوری که برای تماشای اثر استفاده می‌شود یا مراحلی که برای شناخت یک اثر یا قابل درک ساختن آن انجام می‌شود، می‌توانند تهدیدی جدی برای این آثار محسوب شوند.

باغ فتح آباد کرمان، قبل و بعد از مرمت
باغ فتح آباد کرمان

دیگر اینکه، نسل‌های مختلف در مقابل آثار گوناگون مواضع متفاوتی دارند. یعنی، ممکن است آنچه برای یک نسل ارزشمند به شمار می‌آید و از میراث فرهنگی محسوب می‌شود، برای نسل بعدی چنین جایگاهی نداشته باشد. در این صورت ممکن است نسل بعدی به احیاء آن آثار بپردازد.

میراث مادّی و گردشگری

آنچه اغلب گردشگران را به سفر به شهرهای مختلف فرامی‌خواند میراث مادّی محسوب می‌شود. میراث مادّی دربرگیرندهٔ میراث فرهنگی فیزیکی یا ملموس هستند؛ مانند بناها و مکان‌های تاریخی، آثار باستانی، مجسمه‌ها، کتاب‌ها، اسناد، آثار هنری، ماشین‌ها و دیگر ساخته‌هایی که گمان می‌رود برای آیندگان ارزشمند باشند. یا اطلاعات ارزشمندی از گذشتگان در خود داشته باشند.

مرمت خانۀ تاریخی غفاری در کرمان
مرمت خانۀ تاریخی غفاری در کرمان

میراث معنوی و گردشگری

آنچه کمتر به آن توجه می‌شود و البته بسیار ارزشمند است میراث معنوی است. یعنی آنچه فضایی را اشغال نمی‌کند و شاید به چشم در نگاه اول دیده نشود اما اطلاعات بسیار مهمی را از گذشتگان به ما می‌رساند؛ همچنین می‌تواند اخبار ما را به آیندگان اطلاع دهد.

میراث معنوی یعنی آداب و رسوم جامعه در یک دورهٔ زمانی خاص یا راه و روش رفتار در جامعه که معمولاً قوانین رسمی عمومی برای کارکرد در یک فضای فرهنگی خاص هستند. به عبارت دیگر میراث معنوی شامل بخشی از فرهنگ ماست که به شکل شفاهی و سینه به سینه به ما به ارث رسیده است.

خانۀ بروجردی‌ها دوران قاجار
خانۀ بروجردی‌ها دوران قاجار

آداب و رسوم برای موقعیت‌های خاص، نوع پوشش، گویش، نوع تفکر، که شاید برخی نام خرافه را بر آن بگذارند، مثل یک زنجیر محکم یک جامعه را به گذشتۀ خودش پیوند می‌دهد و سبب حفظ اصالت می‌شود. به حتم پندهایی در دل هر یک از این بازمانده‌ها نهفته است که می‌تواند راه‌گشای آینده باشد.

لایروبی حوض‌های باغ شاهزاده ماهان
لایروبی حوض‌های باغ شاهزاده ماهان

از جمله میراث معنوی عبارتند از: ارزش‌های اجتماعی، هنرهای نمایشی، هنرهای دستی و سنتی، سنت‌ها، آداب و رسوم و روش‌ها، باورهای زیبایی شناسانه و معنوی، بیان هنری، زبان و دیگر جنبه‌های کارکردهای انسانی. به‌طور کلی حفظ میراث معنوی دشوارتر از حفظ میراث فرهنگی مادّی است.

میراث فرهنگی و گردشگری

وقتی می‌گوییم میراث فرهنگی، میراث مادّی و معنوی، هر دو را با هم در نظر داریم. واقعیت نیز همین است. چون تفکر و اندیشه از سازه‌ها جدا نیستند. در واقع معنویات بشر به صورت آثار مادّی، فرهنگی و تاریخی تجلی می‌یابد. میراث فرهنگی، حقیقت فرهنگی هر ملت است و رکن اساسی آن به‌شمار می‌رود.

طرح مرمتی پل آب برترناو در خراسان جنوبی
طرح مرمتی پل آب برترناو در خراسان جنوبی

گردشگران، ارزش این میراث گران بها را می‌دانند و به همین دلیل است که به شهرهای مختلف سفر می‌کنند و آثار تاریخی و طبیعی هر شهر را با دقت مورد توجه قرار می‌دهند. به حتم برای گردشگران حفظ این آثار در اولویت قرار دارد.

به شهرهای مختلف کشور عزیزمان ایران سفر کنید. از میراث فرهنگی دیدن کنید و در راه رساندن این میراث به آیندگان از هیچ کوششی دریغ نکنید. میزبون، در تمام شهرهای ایران میزبان شماست. پشت‌گرم باشید و سرافراز. اگر مقصد شما شمال ایران است می‌توانید ویلای لاکچری رامسر را امتحان کنید. اگر خواهان جنوب هستید سوئیت کیش را تجربه کنید. اگر نصف جهان شما را به خود می‌خواند سوئیت اصفهان را انتخاب کنید. اگر هم هوس زیارت به دل دارید سوئیت مشهد مایۀ آسایش شماست.

کلات بی نادر ، آرامگاه بی نادر

بخش مهمی از جاذبه‌های کشورمان ایران را اماکن تاریخی‌ای تشکیل می‌دهند که حرف‌های زیادی راجع به تمدن و فرهنگ ما، از ایران باستان تا ایران امروز دارند. متأسفانه بسیاری از این بناها طی سالیان دراز بر اثر عوامل طبیعی و انسانی تخریب شده و گاهی به طور کامل از بین رفته‌اند. تعداد زیادی از بناهای تاریخی باقی‌مانده توسط کارشناسان مربوطه مرمت و بازسازی شده‌اند و برخی دیگر نیز همچنان در حال تخریب و از بین رفتن هستند. در این میان آن‌چه از اهمیت بسیاری برخوردار است شناخت و معرفی بناهای تاریخی زیادی است که در گوشه و کنار این کشور مملو از تاریخ و تمدن، مهجور مانده‌اند. این امر هم تأثیرات بسزایی بر رونق گردشگری در مناطق مختلف ایران دارد و هم اولین قدم در حفظ آثار با ارزش تاریخی کشورمان است.

قصر خورشید یک بنای تاریخی نادر!

قصر خورشید بنای باشکوه تاریخی‌ای که از دوران نادرشاه افشار به یادگار مانده است مهم‌ترین جاذبه گردشگری شهر کلات در استان خراسان رضوی است. این قصر جلوه‌گاه تلفیق هنر ایرانی با هنر سرزمین هند می‌باشد که در سال ۱۳۱۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

برای آشنایی بیشتر با عمارت خورشیدی در این مطلب میزبون را همراهی کنید.

نگاهی کوتاه به پادشاهی نادر افشار

نادرشاه افشار از مشهورترین پادشاهان ایرانِ پس از اسلام می‌باشد. وی از سال ۱۱۱۴ تا ۱۱۲۶ هجری شمسی پادشاه ایران بوده است. نادر در هنگامه تجاوز افغان‌ها، روس‌ها و عثمان‌ها به خاک ایران، با قدرت و اقتداری مثال زدنی توانست متجاوزان را سرکوب کرده و استقلال کشور را بازگرداند. پس از به دست آوردن مرزهای از دست رفته ایران، شروع به کشورگشایی کرد و هندوستان و ترکستان را فتح نمود. بسیاری از مورخین، از نظر سیاسی و نظامی به او لقب قدرتمندترین پادشاه ایرانِ پس از اسلام را داده‌اند.

وسعت قلمرو ایران در زمان نادرشاه و سرعت پیشروی در فتوحاتش به گونه‌ای بوده که گویی وی می‌خواسته مرزهای ایران را به دوران باشکوه هخامنشی بازگرداند.

نادرشاه که خود در درگز، بخشی از خطه خراسان به دنیا آمده در سال ۱۱۱۷ شمسی بنایی را در بخش کلات استان خراسان بنیان نهاد که امروزه به قصر خورشید یا عمارت خورشیدی شهرت یافته است.

«دروازه ورودی کلات نادری»
«دروازه ورودی کلات نادری»، عکس از _tripaholics_
«تندیس نادر شاه افشار در ورودی شهر کلات نادری»
«تندیس نادر شاه افشار، دروازه کلات»، عکس از _tripaholics_

قصر خورشید

کلات که به آن کلات نادری نیز می‌گویند، در ۱۵۰ کیلومتری شهر مشهد واقع شده است. جاده مشهد به کلات سراسر دشت‌های شقایق وحشی و گندم‌زارهای زیبایی است که در فراز و نشیب کوهها و دره‌ها خودنمایی می‌کنند.

حدود پنجاه کیلومتر مانده به کلات نادری ناگهان شکل تپه‌ها و کوه‌ها تغییر می‌کند. کوه‌ها مانند یک دژ نظامی در کنار جاده قد علم می‌کنند. گویی نادر در دل صخره‌ها و سنگ‌هایی سخت، در مسیری طاقت‌فرسا با پستی‌ها و بلندی‌های فراوان چیزی پنهان کرده است که نباید دست دشمنانش به آن برسد! حس‌های متناقضی که در طول مسیر و پس از رسیدن به مقصد ذهن را درگیر خود می‌کنند، با نگاهی کوتاه به اتفاقات دوران پادشاهی نادرشاه افشار و کاربری بنای تاریخی قصر خورشید، تبدیل به احساساتی واقعی می‌شوند.

آری، نادر در این مکان در حال ساختن آرامگاه خویش بوده است. آرامگاهی که هم خزانه جواهرات و غنائم جنگیِ نادر بوده و هم مدتی زندانِ مخالفان نادرشاه و دیگر حکمای کلات. هم سال‌ها پس از نادر، محل زندگی برخی از حاکمان آل جلایر بوده و هم قرار بوده که آرامگاه نادرشاه افشار باشد، آرامگاهی که بدون نادر ماند.

«دشت‌های شقایق مسیر مشهد به کلات»
«دشت‌های شقایق – مسیر مشهد به کلات»، عکس از _tripaholics_
کوه‌های دژ مانند در نزدیکی کلات»
«کوه‌های دژ مانند در نزدیکی کلات»، عکس از _tripaholics_

نادرِ دور افتاده از آرامگاه

نادرشاه از اوایل حکومت خود شروع به ساخت این آرامگاه نمود. البته در تمام این ۹ سال از این مکان استفاده‌های مختلف می‌شده است. مرگ نادر به طور ناگهانی به دست سردارانش در خراسان اتفاق افتاد. به خاطر اقداماتش در سال‌های آخر عمرش، شورش‌های زیادی در گوشه و کنار قلمرو ایران روی داد. وی برای خواباندن یکی از این شورشها به خراسان رفته بود که به دلیل خشم گرفتن بر سردارانش شبانه در چادر محل استراحت خویش کشته شد. این‌گونه بود که نه ساخت این مکان به اتمام رسید و نه نادر در این آرامگاه به خاک سپرده شد.

سال‌ها بعد در دوره قاجاریه تغییرات و تعمیراتی روی بنا انجام گردید و این قصر حاکم‌نشین کلات نادری شد.

مشخصات بنای تاریخی قصر خورشید

این بنا در سه طبقه، به شکل هشت ضلعی است که به دست هنرمندان ایرانی و هندی ساخته شده و تلفیق فرهنگ ایران و هند را می‌توان به راحتی در نقوش نمای بیرونی و داخلی عمارت یافت. نقش میوه‌های غیر بومی گرمسیری مانند موز و آناناس گویای فرهنگ هندوستان است و هر بیننده‌ای بدون داشتن این اطلاعات هم با دیدن این نقوش می‌تواند به راحتی ایرانی نبودنش را تشخیص دهد.

قصر خورشید
«یکی از ورودی‌های طبقه همکف قصر خورشید» عکس از _tripaholics_

عمارت خورشیدی در میان باغی سرسبز و زیبا قرار دارد. ارتفاع این قصر ۲۰ متر است. البته این ارتفاع بدون احتساب طبقه سوم می‌باشد. طبقه سوم این بنا برج استوانه‌ای شکلی است که محل اقامت شاه و خانواده‌اش بوده اما هم‌اکنون طی سالیان طولانی و بر اثر عوامل مختلف تخریب شده است.

طبقه زیرین بنا یک سردابه مرکزی با هشت غرفه در اطرافش می‌باشد. هوای این سردابه بسیار خنک است. این سرداب قرار بوده که محل دفن نادر باشد. در دوران قاجار و پس از تغییراتی در بنا، این قسمت به عنوان زندان و سپس به عنوان حمام مورد استفاده قرار گرفت.

طبقه همکف یک تالار بزرگ هشت ضلعی است که از چهارسو بر روی پله‌های هرمی شکل بنا گردیده است. پس از بالا رفتن از پله‌ها در اضلاع هشت‌گانه ورودی‌های منتهی به تالار اصلی کاخ قرار دارد. نمای درونی تالار به معماری دوران تیموری شباهت بسیار زیادی دارد. دور تا دور نمای درونی تالار با کتیبه‌ای که مزین به سوره نبأ می‌باشد، تزیین شده است. همچنین در قسمت بالای طاق نقوش زیبای اسلیمی به چشم می‌خورد.

نمای بیرونی کاخ به معماری دوران صفویه شباهت دارد. تزئینات بیرونی و درونی معماری به وسیله هنرمندان هندی صورت گرفته است. در حقیقت زیبایی اصلی کاخ همین نمای بیرونی است.

دور تا دور کاخ حوضچه‌هایی زیبا که دارای ۱۵۶ فواره آب هستند به چشم می‌خورد. این فواره‌ها علاوه بر زیبایی‌بخشی به نمای بیرونی قصر، کار آبیاری باغ را نیز به عهده داشتند.

آن‌چه با دیدن این فواره‌ها و همچنین بقایای تبوشه‌های آبِ قصر در موزه عمارت، جلب توجه می‌کند، سیستم آبرسانی کاخ در آن زمان بوده است. نادر برای استفاده از آب شیرین قره‌سو که در ۶ کیلومتری عمارت قرار داشت، از توان مهندسان خویش استفاده نمود و سیستم آبرسانی را بنا نهاد. مهندسان پس از مشخص شدن مسیر انتقال آب، با رعایت شیب که تنظیم کننده فشار آب در آب‌نماهای اطراف عمارت بود، کانالی در مسیر انتقال آب حفر کردند و با استفاده از تنبوشه‌های سفالی، لوله‌گذاری کرده و روی لوله‌ها را با خاک نرم پوشاندند.

«نمای بیرونی قصر خورشید»
«نمای بیرونی قصر خورشید»، عکس از _tripaholics_

کلام آخر

کلات نادری مسیری بسیار زیبا در دل کو‌ها و دشت‌های طبیعی و دست نخورده دارد. چه با قصد طبیعت‌گردی راهی کلات شوید و چه با نیت بازدید از اثری تاریخی، مطمئن باشید مقصد بی‌نظیری را انتخاب کرده‌اید.

برای آشنایی با دیگر جاذبه‌های شهر کلات کلیک کنید.

خرّم زیاد آنکه گفت: که مازندران را بهشت‌ است جفت!

مازندران یا طبرستان، استان شمالی و زیبا، از سمت شمال با دریای خزر و از شرق تا غرب به صورت ساعتگرد با استان‌های گلستان، سمنان، تهران، البرز، قزوین و گیلان احاطه شده است. در گذشته مازندران بزرگ شامل گلستان، سمنان و تهران می‌شده است که در سال‌های ۱۳۷۶، ۱۳۵۵، ۱۳۴۹ از مازندران جداشدند. فردوسی حکیم در توصیف مازندران آورده است:

که “مازندران شاه را یاد باد!

همیشه بر و بومش آباد باد!

که در بوستانش همیشه گل‌ست

به کوه‌اندرون لاله و سنبل‌ست

هوا خوشگوار و زمین پرنگار

به گرم و به سردش همیشه بهار

نوازنده بلبل به باغ‌اندرون

گرازنده آهو به راغ‌اندرون

همیشه نیاساید از جفت‌جوی

همه ساله هر جای رنگ‌ست و بوی

گلاب‌ست گویی به جویش روان

همی شاد گردد ز بویش روان

دی و بهمن و آذر و فوردین

همیشه پر از لاله بینی زمین

همه ساله خندان لب جویبار

همه ساله باز شکاری به کار

سراسر همه کشور آراسته

ز دیبا و دینار و از خواسته

بتان پرستنده با تاج زر

همه نامداران به زرّین کمر”

کلزا، مازندران
کلزا، مازندران – عکس از امیر دیدنده

تاریخچه مازندران

مازندران از دیرباز به زیبایی و سرسبزی شهره بوده است. اینچنین که از شاهنامه برمی‌آید قدمت مازندران به ایران باستان برمی‌گردد. دانشمندان نسبت به این موضوع بی‌تفاوت نبوده‌اند و به کاوش پرداخته‌اند. آن‌ها در غارهای هوتو و کمربند، شواهدی دال بر زندگی انسان‌ها در ۷۵ هزار سال پیش از این به دست آورده‌اند. به علاوه، باستان‌شناسی در گوهر تپه ثابت کرد مازندران و گلستان بیش از ۵ هزار سال پیشینه تمدن شهری دارند. این موضوع مازندران را به عنوان یکی از مهترین پایگاه‌های باستان‌شناسی در منطقه خاورمیانه تبدیل کرده است. زیرا بر اساس اطلاعات موجود مازندران نقش مهمی در فرهنگ‌سازی و تمدن شهرنشینی مردم در ایران ایفا کرده‌ است.

 دشت لهار مازندران
دشت لهار مازندران – عکس از حامد افرا

شهرهای مازندران

ساری بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین شهر استان مازندران قدمتی ۶۰۰۰ ساله دارد. مرتفع‌ترین کوه ایران، گنبد گیتی، دماوند همیشه پایدار در آمل مازندران قرار دارد. مازندران ۲۲ شهرستان دارد که یکی از دیگری زیباتر و دلرباتر هستند. شهرهای زیبای آمل، بابل، بهشهر، بابلسر، جویبار، چالوس، کلاردشت، رامسر، ساری، سوادکوه، سیمرغ، تن کابن، عباس آباد، فریدون کنار، قائم شهر، محمود آباد، گلوگاه، میان دورود، نکا، نوشهر و نور در مازندران قرار دارند.

دماوند
دماوند – عکس از حسین منتظر

مازندران استانی پیشرفته

برای سفر به مازندران نگران راه سفر و چگونگی سفر نباشید. مازندران یک استان پیشرفته و توسعه یافته محسوب می‌شود. زیرا با دسترسی به زیر ساخت‌های مناسب ارتباطی، به همراه تسهیلات ویژه زیر بنایی آب، برق، فاضلاب و گاز همراه با شرایط آب و هوایی معتدل، اراضی بسیار حاصلخیز، طبیعت گوناگون و مفرح ساحلی، دشتی، جنگلی و کوهستانی مساعد برای توسعه صنعت گردشگری و دسترسی به بازارهای هدف داخلی و خارجی، امکان توسعه سریع را درقالب بخش‌های محوری گردشگری، کشاورزی، صنعتی و تجاری، فناوری اطلاعات و ارتباطات را یکجا در خود گرد آورده‌است. همچنین جالب است بدانید مازندران باسوادترین استان کشور است (منبع: ویکی‌پدیا).

سنگ‌چال، مازندران
سنگ‌چال، مازندران – عکس از مسعود کیایی‌ها

جاذبه‌‌های مازندران

در مورد مازندران بهتر است به جای استفاده از واژۀ محدود جاذبه‌های گردشگری از واژۀ وسیع جاذبه‌های مازندران استفاده کنیم. چون مازندران جاذبه‌های تاریخی، مذهبی، طبیعی، صنعتی همه را با هم دارد. همچنین گفتنی است که این جاذبه‌ها به یک یا دو یا مثلاً ده مورد محدود نمی‌شوند. مازندران ۸ موزه، ده‌ها آبشار و سد و پارک، ۸ سقانفار، ده‌ها امام‌زاده و مسجد و شاید صدها عمارت تاریخی و کاروان‌سرا دارد.

فیلبند مازندران
فیلبند مازندران – عکس از آرش آریان‌پور

مهم‌ترین جاذبه مازندران

همان طور که پیش از این اشاره شد یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های خاورمیانه که در مازندران واقع است رشته کوه البرز و قلۀ دماوند است که مقام بلندترین آتشفشان منطقه را نیز به خود اختصاص داده است. هر ساله بسیاری از کوهنوردان مهمان دماوند می‌شوند و از زیبایی دماوند بهره می‌برند. هیجان و لذت صعود از این کوه پر صلابت، این دیو سپید پای در بند، غیر قابل وصف است. در شاهنامۀ فردوسی البرز کوه، دماوند و مازندران بسیار مورد توجه قرار گرفته است. شخصیت‌های مهم شاهنامه  از جمله فریدون، زال، کیقباد در دل البرز کوه پرورش یافته‌اند. همچنین ضحاک در دماوند به بند کشیده شده است.

دماوند
دماوند – عکس از مجتبی شادمان

سفر به مازندران

یک انتخاب ویژه برای سفر می‌تواند مازندران باشد. برای سفر به مازندران تعلل نکنید. شما خیلی راحت می‌توانید با اجاره ویلا در رامسر از زیبایی‌های سحرانگیز مازندران حظ ببرید و با تماشای آثار باستانی آن از پیشینۀ ایران عزیز بیشتر بدانید. هر کدام از شهرهای مازندران را که انتخاب کنید، میزبون، میزبان شما خواهد بود. یک پیشنهاد ویژه می‌تواند اجاره خانه روستایی در رامسر باشد.

طبس، شهری که تاریخ را درنوردیده است!

طبس

شهر طبس در غرب خراسان جنوبی واقع شده است. از جمله سوغات طبس می‌توان صنایع دستی و زعفران را نام برد. طبس با مشهد ۵۰۴ کیلومتر و با بیرجند ۲۷۰ کیلومتر فاصله دارد. طبس دارای معادن غنی زغال‌سنگ است که حکایت از وجود جنگل‌های انبوه و دریاچه‌های بزرگ در گذشته‌های دور دارد. وجود این معادن سبب شده است که طبس در ردیف یکی از غنی‌ترین مناطق کشور به لحاظ ثروت ملی قرار گیرد. طبس شهری است که دوران متفاوت تاریخ را تجربه کرده است. ازجمله دوره هخامنشی، دوره سلوکی، دوره اشکانی، دوره ساسانی، دوران خلافت اسلامی، دوره اسماعیلیان، دوره تیموریان، دوره مغول، دوره زندیه، دوره قاجاریه ، دوره پهلوی. این امر حاکی از قدمت و اصالت طبس است. براساس مستنداتی که هرودوت تاریخ نویس، ارائه نموده و به نقل از جلد اول کتاب سرزمین خورشید ترجمه ذبیح‌الله منصوری، کورش کبیر  تا سن شانزده سالگی در طبس زندگی کرده است. طبس در سال ۱۳۵۷ زلزله‌ای به شدت ۷/۷ ریشتر را تجربه کرده است. این زلزله حدود ۳۰۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰ کشته داشته که بزرگترین زلزله ایران بوده‌است و این شهر بسیاری از جمعیت خود را در این زلزله از دست داده‌است.

ناصر خسرو در سفر نامه خود درباره طبس (قرن پنجم هجری) نوشته است: ״طبس شهری انبوه است اگر چه به روستا نماید، آب اندک باشد و زراعت کمتر کنند، خرماستان‌ها باشد و بساتین و چون از آن‌جا سوی شمال روند نیشابور به چهل فرسنگ باشد و عظیم آسوده بودند مردم آن‌جا، چنان‌که به شب در سرای‌ها نبستندی و ستور در کوی‌ها باشد. با آنکه شهر را دیوار نباشد، هیچ زن را زهره نباشد که با مرد بیگانه سخن گوید و اگر گفتی هر دو را بکشتندی و همچنین دزد وخونی نبود.״

موقعیت جغرافیایی طبس

طبس در شمال شرق استان یزد و جنوب غرب استان خراسان جنوبی واقع است. اطراف آن توسط شهرستان‌های بردسکن و شاهرود از شمال، فردوس و بیرجند از شرق، استان کرمان از جنوب، و شهرستان‌های نایین، اردکان و بافق از غرب و جنوب غربی احاطه شده است. این شهر ابتدا شهری از استان خراسان بود در سال ۱۳۸۰ که استان خراسان به سه قسمت شمالی، رضوی و جنوبی تقسیم شد، طبس در حوزۀ استان یزد قرار گرفت اما در سال ۱۳۹۱ به استان خراسان جنوبی ملحق شد. ارتفاع شهر طبس از سطح دریا حدود ۶۹۰ متر است.

موقعیت جغرافیایی طبس
نقشه شهر طبس

جاذبه‌های گردشگری طبس

در سفر به طبس از جاذبه‌های گردشگری آن غافل نباشید!

برج هادرباش

برج هادرباش یا برج مراقبت که در گذشته برای حفظ و مراقبت از نخلستان‌ها در برابر حیوانات وحشی یا متعرضان مورد استفاده قرار می‌گرفته است امروزه به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری طبس به شمار می‌رود.

سد تاخیر شاه‌ عباسی

از ویژگی‌هایی که سد تاخیر شاه عباسی را متمایز و ممتاز از دیگر سدها می‌کند، طراحی خاص و منحصر به فرد آن است. طراحی این سد به گونه‌ای صورت گرفته است که هیچ رسوبی در پشت سد ذخیره نمی‌شود و می‌توان انتظار داشت برای هزاران سال، این سازۀ بی‌نظیر بدون نیاز به تعمیر و نگهداری و مدیریت، کارکرد اصلی خود را به انجام برساند. مردم محلی سد تاخیر عباسی را طاق عباسی می‌گویند. این طاقۀ بی‌نظیر ۷۰۰ سال قدمت دارد.

سد کریت

از ویژگی‌های منحصر به فرد سد کریت قوسی بودن آن است. این سد قدیمی می‌تواند حجم بیش از یک میلیون متر مکعب آب را در خود جای دهد. این سد از گذشته‌های دور، وظیفۀ خطیر آب‌رسانی به روستاهای پایین دست را بر عهده داشته است. در واقع می‌توان گفت تأمین معیشت مردم طبس در طول دوران تاریخ به سد کریت وابسته بوده است. لازم به ذکر است که این سد در سال ۱۳۷۹ به شمارۀ ۳۵۲۳ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

 سد کریت قبل از زلزله 1357 طبس
سد کریت قبل از زلزله ۱۳۵۷ طبس – عکس از سحر رضایی

کال جنی

کال جنی یک درّۀ بسیار قدیمی در طبس است. به آن درّۀ جن‌ها نیز گفته می‌شود. درّۀ کال جنی، در شمال طبس و در نزدیکی روستای ازمیغان قرار دارد و یک سرزمین رازآلود است. بومیان قدیمی، کال جنی را  قلمرو جن‌ها می‌دانند. آن‌ها مردم را از تنها رفتن به کال جنی برحذر می‌دارند.

باغ گلشن

باغ گلشن یکی از باغ های نادر ایرانی است. آب جاری بی‌وقفه در این باغ جریان دارد. ساختمان سر در باغ گلشن در زلزلۀ ویران‌گر شهریور ۱۳۵۷ طبس به ‌کلی از بین رفت؛ البته امروزه در همان محل، ساختمانی با همان طرح و نقشه بنا شده است.

باغ گلشن-طبس
عکس از حامد شریفی

کاروان‌سرای خان

از ویژگی‌های معماری این کاروان‌سرا، کالبد فضایی مجموعه بادگیر و گنبد شاه‌نشین است. این کاروان‌سرا در جادۀ قدیم طبس-یزد واقع شده است. دیدار از معماری بی‌نظیر این کاروان‌سرا را از دست ندهید.

امام‌زاده حسین بن موسی بن کاظم (ع)

امام‌زاده حسین بن موسی الکاظم، از فرزندان امام کاظم است. بنای این امام‌زاده که متعلق به قرن پنجم هجری است در زلزلۀ ویران‌گر طبس به کل از بین می‌رود اما آستان قدس رضوی بار دیگر آن را بازسازی می‌کند.

آستانه ی متبرک حضرت حسین بن موسی کاظم (ع) طبس
عکس از احسان علی‌پور

غار حلوان

غار حلوان در ۷۵ کیلومتری شامل غرب شهرستان طبس قرار دارد. غار حلوان از جذاب‌ترین جاذبه‌های گردشگری طبس است گفتنی است که قدمت این غار به ۱۶۰ میلیون سال پیش برمی‌گردد یعنی دوران ژوراسیک میانی.  در این غار بقایای زیادی از استخوان‌های حیواناتی همچون گوسفند، شتر، الاغ و پرندگان دیده شده است، براساس شواهد موجود شاید بتوان گفت زمانی این غار پناهگاه حیوانات درنده بوده است.

كوير حلوان طبس
عکس از محمدرضا شاهپسند

قلعه اسماعیلیان

قلعه اسماعیلیان متعلق به زمان سلجوقیان است. این قلعه از چهار طرف توسط کوهستان احاطه شده است. در کتب تاریخی آمده است که برای ساخت این قلعه ۱۲ سال مطالعه شده است تا از هر نظر ایمن باشد و دشمن راهی به آن نیابد. همچنین چهار آب انبار درون قلعه وجود دارد که سالم‌ترین آن‌ها در بالاترین سطح کوه قرار دارد و تنها پوشش گنبدی آن در وسط از بین رفته است.

قلعه طبس

سبک معماری قلعۀ طبس گویای قدمت بسیار این بناست. مشرق و مغرب و شمال قلعه با کوه احاطه شده است و جز قلّۀ کوه‌ها چیز دیگری به چشم نمی‌خورد. اما در جنوب قلعه یک مکان وسیع روشن وجود دارد که جلگۀ طبس نام دارد. به علت مجاورت  قلعه مزبور به این جلگه، اسماعیلیان آن را «قلعه طبس» می‌گفتند.

سفر به طبس

طبس شهر پرماجرایی است. از ابتدای تاریخ تا کنون زیسته است و فراز و نشیب‌های بسیار را از سر گذرانده است. بعد از زلزلۀ سال ۱۳۵۷ از اتفاقات نزدیک به ما که شاید هنوز یاد و خاطره‌اش زنده باشد شکست حملۀ نظامی آمریکا به ایران در طبس است. این واقعه در پنجم اردیبهشت سال ۱۳۵۹ اتفاق افتاد. یعنی فقط دو سال بعد از زلزله که طبس را ویران کرده بود. اما این خاک سرافراز با صلابتی مثال زدنی در مقابل حملۀ نظامی آمریکا ایستاد. برای سفر به طبس نگران اقامتگاه نباشید. شما با اجاره روزانه منزل در طبس یا اجاره سوئیت ارزان در طبس می‌توانید بهترین و مهیج‌ترین سفر را تجربه کنید. میزبون، میزبان شماست.