میراث فرهنگی؛ زنده کنندۀ یاد و خاطرۀ گذشتگان

میراث فرهنگی، تمام آن چیزی است که از گذشتگان برای ما باقی مانده و دارای ارزش فرهنگی است. آثار باقی مانده می‌تواند ملموس یا ناملموس باشد. میراث فرهنگی ملموس یعنی بناهای باستانی یا تاریخی، نقاشی‌ها، تندیس‌ها، کتب و نسخ خطی؛ میراث فرهنگی ناملموس یعنی آداب و رسوم خاص یک منطقه، یا نوع گویش و پوشش مردم. میراث فرهنگی، ارزش‌هایی است که از گذشتگان به ما رسیده است و شایسته است که از ما به آیندگان برسد. بر ماست که حلقۀ واسطه‌ای برای ادامۀ این جریان باشیم.

چرا میراث فرهنگی ارزشمند است؟

آنچه از گذشتگان به ما رسیده است، از گذشتگان به ما خبر می‌دهد. با مطالعۀ نشانه‌های باقی مانده از گذشته و گذشتگان است که می‌توانیم دوران پیش از خود را تصور کنیم. نیازهای آن‌ها را بشناسیم. از حکایت‌ها و داستان‌هایی که بر آن‌ها گذشته است مطلع شویم. از فراز و نشیب‌هایی که از سر گذرانده‌اند عبرت بگیریم.

امروزه با پیشرفت علم برای ما مقدّر شده است که با توجه به شکل و ظاهر آثار اکتشافی رازهای شیوۀ زندگی گذشتگان را دریابیم.

آثار لایه چینی چوب در سازمان میراث فرهنگی
آثار لایه چینی چوب در سازمان میراث فرهنگی

شناخت گذشته اهمیت بسیاری دارد. اندک عمر آدمی فرصت تجربۀ تمام ابعاد زندگی را فراهم نمی‌کند. اما با مطالعۀ گذشته، ما می‌توانیم به قدر تمام نسل‌های پیش از خود زندگی کنیم.

حالا تصور کنید که این میراث گرانقدر از بین برود. آن وقت آیندگان باید همه چیز را از ابتدا آغاز کنند. تمام راه رفتۀ گذشتگان را دوباره طی کنند. تشخیص دهند که کدام راه درست است و کدام غلط. این طوری هزاران سال هم که بگذرد باز پیشرفتی صورت نمی‌گیرد. چون تمام هزاران سال و تمام نسل‌های بشر درگیر امتحان راه‌های تکراری هستند. می‌توانیم به این حلقۀ معکوس بگوییم طلسم تکرار.

پس اگر بخواهیم جامعه‌ای پیشرفته و مترقی داشته باشیم لازم است از میراث گرانبهایی که از گذشتگان به ارث برده‌ایم حفاظت کنیم و صد البته آن را مورد توجه و مطالعه قرار دهیم. این طوری از طلسم تکرار نجات می‌یابیم و به سوی صعود حرکت می‌کنیم.

خطری که میراث فرهنگی را تهدید می‌کند

مهم‌ترین خطری که میراث ارزشمند گذشتگان ما را تهدید به نابودی می‌کند، زمان است. همۀ آثار کشف شده در یک روند دگرگونی پیوسته قرار دارند. بنابراین آنچه می‌کوشیم نگهش داریم در اصل در حال دگرگونی است و هرگز آنچه در ابتدا بوده است نخواهد بود.

بر این عامل مهم که ناگزیر است عوامل انسانی را هم اضافه کنید. حضور گردشگران و مواردی از قبیل دست زدن به آثار یا حتی نوری که برای تماشای اثر استفاده می‌شود یا مراحلی که برای شناخت یک اثر یا قابل درک ساختن آن انجام می‌شود، می‌توانند تهدیدی جدی برای این آثار محسوب شوند.

باغ فتح آباد کرمان، قبل و بعد از مرمت
باغ فتح آباد کرمان

دیگر اینکه، نسل‌های مختلف در مقابل آثار گوناگون مواضع متفاوتی دارند. یعنی، ممکن است آنچه برای یک نسل ارزشمند به شمار می‌آید و از میراث فرهنگی محسوب می‌شود، برای نسل بعدی چنین جایگاهی نداشته باشد. در این صورت ممکن است نسل بعدی به احیاء آن آثار بپردازد.

میراث مادّی و گردشگری

آنچه اغلب گردشگران را به سفر به شهرهای مختلف فرامی‌خواند میراث مادّی محسوب می‌شود. میراث مادّی دربرگیرندهٔ میراث فرهنگی فیزیکی یا ملموس هستند؛ مانند بناها و مکان‌های تاریخی، آثار باستانی، مجسمه‌ها، کتاب‌ها، اسناد، آثار هنری، ماشین‌ها و دیگر ساخته‌هایی که گمان می‌رود برای آیندگان ارزشمند باشند. یا اطلاعات ارزشمندی از گذشتگان در خود داشته باشند.

مرمت خانۀ تاریخی غفاری در کرمان
مرمت خانۀ تاریخی غفاری در کرمان

میراث معنوی و گردشگری

آنچه کمتر به آن توجه می‌شود و البته بسیار ارزشمند است میراث معنوی است. یعنی آنچه فضایی را اشغال نمی‌کند و شاید به چشم در نگاه اول دیده نشود اما اطلاعات بسیار مهمی را از گذشتگان به ما می‌رساند؛ همچنین می‌تواند اخبار ما را به آیندگان اطلاع دهد.

میراث معنوی یعنی آداب و رسوم جامعه در یک دورهٔ زمانی خاص یا راه و روش رفتار در جامعه که معمولاً قوانین رسمی عمومی برای کارکرد در یک فضای فرهنگی خاص هستند. به عبارت دیگر میراث معنوی شامل بخشی از فرهنگ ماست که به شکل شفاهی و سینه به سینه به ما به ارث رسیده است.

خانۀ بروجردی‌ها دوران قاجار
خانۀ بروجردی‌ها دوران قاجار

آداب و رسوم برای موقعیت‌های خاص، نوع پوشش، گویش، نوع تفکر، که شاید برخی نام خرافه را بر آن بگذارند، مثل یک زنجیر محکم یک جامعه را به گذشتۀ خودش پیوند می‌دهد و سبب حفظ اصالت می‌شود. به حتم پندهایی در دل هر یک از این بازمانده‌ها نهفته است که می‌تواند راه‌گشای آینده باشد.

لایروبی حوض‌های باغ شاهزاده ماهان
لایروبی حوض‌های باغ شاهزاده ماهان

از جمله میراث معنوی عبارتند از: ارزش‌های اجتماعی، هنرهای نمایشی، هنرهای دستی و سنتی، سنت‌ها، آداب و رسوم و روش‌ها، باورهای زیبایی شناسانه و معنوی، بیان هنری، زبان و دیگر جنبه‌های کارکردهای انسانی. به‌طور کلی حفظ میراث معنوی دشوارتر از حفظ میراث فرهنگی مادّی است.

میراث فرهنگی و گردشگری

وقتی می‌گوییم میراث فرهنگی، میراث مادّی و معنوی، هر دو را با هم در نظر داریم. واقعیت نیز همین است. چون تفکر و اندیشه از سازه‌ها جدا نیستند. در واقع معنویات بشر به صورت آثار مادّی، فرهنگی و تاریخی تجلی می‌یابد. میراث فرهنگی، حقیقت فرهنگی هر ملت است و رکن اساسی آن به‌شمار می‌رود.

طرح مرمتی پل آب برترناو در خراسان جنوبی
طرح مرمتی پل آب برترناو در خراسان جنوبی

گردشگران، ارزش این میراث گران بها را می‌دانند و به همین دلیل است که به شهرهای مختلف سفر می‌کنند و آثار تاریخی و طبیعی هر شهر را با دقت مورد توجه قرار می‌دهند. به حتم برای گردشگران حفظ این آثار در اولویت قرار دارد.

به شهرهای مختلف کشور عزیزمان ایران سفر کنید. از میراث فرهنگی دیدن کنید و در راه رساندن این میراث به آیندگان از هیچ کوششی دریغ نکنید. میزبون، در تمام شهرهای ایران میزبان شماست. پشت‌گرم باشید و سرافراز. اگر مقصد شما شمال ایران است می‌توانید ویلای لاکچری رامسر را امتحان کنید. اگر خواهان جنوب هستید سوئیت کیش را تجربه کنید. اگر نصف جهان شما را به خود می‌خواند سوئیت اصفهان را انتخاب کنید. اگر هم هوس زیارت به دل دارید سوئیت مشهد مایۀ آسایش شماست.

کرمان؛ هم‌جوار گندم بریان، سرافراز از ایران باستان

کرمان، کارمانیا یاکارمانا، مرکز پهناورترین استان ایران است. کرمان یکی از پنج شهر تاریخی ایران است. کرمان حدود ۱۳۰۰۰ هکتار وسعت دارد و به دلیل وسعت شهری و جمعیت، این شهر جزو کلان‌شهرهای ایران طبقه‌بندی شده‌است.

قدمت بناهای تاریخی

آثار به جا مانده از گذشته از جمله، سر اسب (که مربوط به دورۀ ساسانیان است)، قلعه دختر، قلعه اردشیر (که مربوط به دورۀ اشکانیان هستند)، گواه بر این است که دست کم در زمان اردشیر بابکان در همین محل، شهری آباد و دژهایی مهم وجود داشته‌است.

جغرافیای طبیعی و آب و هوا

کرمان توسط کوه‌های صاحب‌الزمان، جوپار، پلوار و جفتان احاطه شده است. جالب است بدانید این کوه‌ها در تمام طول سال برف دارند. اما گویی این برف‌های دائمی تأثیری در آب و هوای شهر ندارند. چون کرمان به دلیل نزدیک بودن به کویر لوت یعنی منطقۀ گندم بریان که گرم‌ترین نقطۀ زمین است، (فقط هفتاد کیلومتر با گندم بریان فاصله دارد) ناچار آب و هوای گرم و خشک دارد. بد نیست اضافه کنم که به تبعیت از کویر تابستان‌های کرمان گرم و زمستان‌های آن سرد است.

جاده کرمان به ماهان

جاذبه‌های طبیعی کرمان

کویر لوت شهداد

باید بگویم گرمترین نقطه کره زمین با درجه حرارت ۷۰٫۷ درجه سانتیگراد در این کویر قرار دارد. با وجود گرمای بسیار هر ساله ایران‌گردان و جهان‌گردان بسیاری مهمان این منطقه می‌شوند. این مهمانی بی دلیل نیست. جاذبۀ این منطقه کلوت‌های شهداد است. کلوت‌های شهداد بزرگترین عارضۀ کلوخی طبیعی دنیا به‌شمار می‌آید و به عنوان منحصربه‌فردترین و جذابترین عارضه کویر نام برده می‌شود. کلوتها در اثر فرسایش آبی و بادی طی هزاران سال شکل گرفته‌اند و از دور مانند شهری بزرگ اما بدون جمعیت به نظر می‌آیند. (منبع: ویکی پدیا)

کویر لوت، کلوت شهداد
کویر لوت، کلوت شهداد – عکس از هادی مظلومی

کوه هزار

چهارمین کوه مرتفع ایران و مرتفع‌ترین قلّۀ جنوب کشور در کرمان است. کوه هزار ۴۵۰۱ متر ارتفاع دارد. باید اضافه کنم آبشار راین در دل این کوه قرار دارد. این هم‌جواری سبب شده این منطقه آب و هوایی دلپذیر داشته باشد و میزبان مهمانان بسیاری باشد. علاوه بر این، کوه هزار سرچشمه رودخانه بزرگ هلیل رود است.

باغ نظر

باغ نظر بیش از۲۵۰ سال قدمت دارد. اکنون این باغ به عنوان پادگان آموزشی ۰۵ نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران استفاده می‌شود.

باغ بیرم آباد

این باغ در شرق کرمان و در جوار بنای تاریخی تخت درگاه قلی بیگ قرار دارد. باغ بیرم آباد توسط بیرام بیگ افشار در دورهٔ صفویه ساخته شده‌است.
سکنج کرمان
سکنج کرمان – عکس از علی هنرمند

باغ نشاط

قدمت این باغ به دوران قاجاریه برمی‌گردد و شاهد حوادث تاریخی بسیاری بوده است از جمله محاصره سردار نصرت حاکم کرمان در بیش از یک قرن پیش در آن اتفاق افتاده‌است. این باغ در انتهای خیابان فردوسی کرمان قرار دارد.

باغ آقا در دورۀ قاجاریه، محل کنسولگری انگلستان در کرمان بوده است.

باغ فتح‌آباد، این باغ ۱۳۵ ساله در دورۀ قاجار یعنی در سال ۱۲۵۵ به دست فضل‌علی خان بیگلربیگی ساخته شده است. این باغ با کرمان ۲۵ کیلومتر فاصله دارد.

باغ سرآسیاب که در جنوب شرقی کرمان واقع شده، یادگار دوران سلجوقیان است.

باغ مشیز، پایتخت قراختائیان بوده‌؛ واقعه رقص ترکانی در این باغ اتفاق افتاده‌ است.

باغ گلشن که ادامۀ ارگ کرمان است به دست ابراهیم خان ظهیرالدوله حاکم کرمان در دوران قاجار ساخته شده‌است.

باغ دیلمقانی، این باغ هم ساختۀ دوران قاجار است. امروزه به عنوان پرورشگاه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

جاذبه‌های تاریخی

سر در حمام گنج‌علی خان، بازار کرمان
سر در حمام گنج‌علی خان، بازار کرمان – عکس از علیرضا کیهانی نژاد

مجموعه گنج‌علی‌خان

شاهکار عصر صفویه و از زیباترین و پربیننده‌ترین اماکن تاریخی کرمان  که یادآور تلاش گنج‌علی‌خانحاکم وقت کرمان است. این مجموعۀ نفیس شامل: بازار، حمام، میدان، کاروان‌سرا، آب انبار، مسجد و ضراب‌خانه‌است. معماری حمام گنج‌علی‌خان تحسین برانگیز است. امروزه این حمام به موزهٔ مردم‌شناسی تبدیل شده. مجسمه‌های مومی در جاهای مختلف حمام قرار گرفته که افرادی از طبقات مختلف جامعه آن زمان نظیر خوانین، روحانیون، پیشه وران و مردم عادی را نشان می‌دهند.

چایخانه (حمام) وکیل، کرمان
چایخانه (حمام) وکیل، کرمان – عکس از علی مجدفر

باغ شازده

باغ شازده یا شاهزاده یکی از زیباترین باغ‌های تاریخی ایران است که از دوران قاجار به یادگار مانده است. باغ شازده در شهر ماهان، حوالی شهر کرمان در دامنه کوه بلند و زیبای تیگران واقع شده‌است. این بنا از یادگارهای عبدالحمید میرزا فرمان‌فرما حاکم کرمان است و در اواخر دوره قاجاریه (۱۲۹۷ هجری) بنا شده است. این باغ دارای سردر ورودی بسیار زیبا، عمارت شاه‌نشین و حمام می‌باشد. این باغ در تاریخ سی‌ام تیرماه ۱۳۹۰ به ثبت جهانی یونسکو رسیده‌است.

باغ شازده
باغ شازده – عکس از حمیدرضا
سه قلوها - سقف یکی از بناهای جانبی باغ شازده، واقع در شهر ماهان از توابع کرمان
سه قلوها – سقف یکی از بناهای جانبی باغ شازده، واقع در شهر ماهان از توابع کرمان – عکس از حمیدرضا

آتشکده زرتشتیان

کرمان خانۀ جمعیتی هزار نفری از زرتشتیان است. آتشکده زرتشتیان کرمان یکی از زیباترین آتشکده‌های جهان به‌شمار می‌آید. تنها موزهٔ مردم‌شناسی زرتشتیان جهان نیز در این آتشکده جای دارد. کرمان یکی از معدود شهرهایی است که هنوز جشن سده  که از جشن‌های ملی و باستانی ایران است در آن برگزار می‌شود. جشن سده کرمان در فهرست آیین‌های ملی ایران ثبت شده‌است. تاریخ برگزاری جشن سده دهم بهمن ماه است.

آرامگاه شاه نعمت‌الله ولی

شاه نعمت‌الله ولی، عارف و شاعر نامی قرن نهم است. آرامگاه این شاعر عارف در ۳۰ کیلومتری جنوب شرقی کرمان در شهر ماهان واقع شده‌است. بنای این آرامگاه ۳۲۰۰۰ مترمربع مساحت دارد. ساخت این بنا شش قرن تداوم یافته و شکوه معماری ایران را در شش قرن به رخ می‌کشد. بیشترین توسعه این مجموعه در دوران قاجاریه انجام شده‌است.

مسجد جامع مظفری

مسجد جامع مظفری در زمان آل مظفر، در قرن هشتم  یعنی سال۷۵۰ هجری قمری بنا شده‌است و در میدان مشتاق کرمان قرار دارد.

مسجد جامع ملک

مسجد جامع ملک ۱۰۱ متر طول و ۹۱ متر عرض دارد و از جمله مساجد چهارایوانی به‌شمار می‌رود. این مسجد در قرن پنجم ساخته شده‌ و از دوران سلجوقیان به یادگار مانده است. هم‌اکنون در بخش جنوبی ناحیهٔ تاریخی بازار کرمان واقع است. برج سلجوقی نیز در همین محدوده واقع شده‌است که در ضلع شمال شرقی مسجد ملک کرمان دارد. گفتنی است که این مسجد پس از انقلاب اسلامی ایران به مسجد امام تغییر نام داده است.

در کرمان، میزبون، میزبان شماست. شما با اجاره سوئیت در کرمان یا اجاره خانه مبله در کرمان می‌توانید در کمال آرامش خاطر از سفر خود لذت ببرید. تعلل نکنید کرمان منتظر شماست.